سوره یوسف — آیه 79

معانی کلمات:

• مَعَاذَ اللهِ: پناه میبرم به خدا، عیاذاً بالله.
• مَتَاعَنَا: کالای ما، و در اینجا منظور پیمانه (جام سلطنتی) است.
• لَظَالِمُونَ: قطعاً از ستمکاران خواهیم بود.

تفسیر آیه:

حضرت یوسف علیهالسلام در پاسخ به پیشنهاد برادران که گفتند: «هر کس این پیمانه را دزدیده، او را بگیر و برادر ما را رها کن»، با نهایت ادب و تقوا فرمود: «پناه میبرم به خدا که ما کسی را جز آنکه کالای خود را نزد او یافتهایم بازداشت کنیم.»

نکته بسیار لطیف در اینجا این است که حضرت یوسف نفرمود: «کسی که دزدی کرده است»؛ بلکه فرمود: «کسی که متاع را نزد او یافتیم». این تعبیر نشاندهنده دقت فوقالعاده ایشان در رعایت صدق و عدالت است، زیرا در آن لحظه هنوز ثابت نشده بود که آن شخص واقعاً دزدیده است؛ شاید کسی پیمانه را در بار او گذاشته باشد. بنابراین ایشان از هرگونه قضاوت عجولانه و نسبت ناروا پرهیز کرد.

سپس فرمود: «اگر ما فرد بیگناهی را به جای گناهکار بازداشت کنیم، قطعاً از ستمکاران خواهیم بود.» این جمله نشان میدهد که عدالت و انصاف حتی در برخورد با کسانی که به ظاهر دشمن یا غریبهاند، باید کاملاً رعایت شود و هیچکس نباید به جرم دیگری مجازات شود.

فواید و پیامهای آیه:

1. عدالت محوری: این آیه به ما میآموزد که در تمام امور، حتی در برابر کسانی که به ما بدی کردهاند، باید عدالت را رعایت کنیم و هرگز بیگناهی را به جای گناهکار مجازات نکنیم.
2. پرهیز از قضاوت عجولانه: حضرت یوسف با اینکه قدرت کامل داشت، از نسبت دادن دزدی به کسی بدون دلیل قطعی خودداری کرد. این درس بزرگی برای ماست که در قضاوت درباره دیگران، نهایت دقت و احتیاط را به خرج دهیم.
3. صداقت در گفتار: تعبیر دقیق و امانتدارانه حضرت یوسف نشان میدهد که یک مسلمان باید در گفتار خود چنان دقیق باشد که حتی در شرایط سخت نیز از کذب و اغراق پرهیز کند.
4. پناه بردن به خدا در برابر ظلم: این آیه به ما میآموزد که برای دوری از ظلم و ستم، باید به خدا پناه ببریم و از او یاری بخواهیم، زیرا عدالت بدون توفیق الهی ممکن نیست.
5. مسئولیتپذیری: حضرت یوسف با وجود اینکه در موقعیت قدرت بود، خود را در برابر خداوند مسئول میدانست و از هرگونه سوءاستفاده از قدرت پرهیز میکرد. این درس بزرگی برای همه حاکمان و مسئولان است که قدرت را وسیلهای برای ظلم قرار ندهند.