سوره یوسف — آیه 89

معانی کلمات:

• «هَلْ عَلِمْتُمْ»: آیا دانستید و به یاد دارید؟
• «أَخِیهِ»: برادرش (منظور بنیامین، برادر تنی یوسف علیه السلام است).
• «جَاهِلُونَ»: نادان و بیخبر از عاقبت کار.

تفسیر آیه:

هنگامی که یوسف علیه السلام سخنان برادرانش را شنید که از تنگدستی و نیاز خود گفتند و اظهار پشیمانی کردند، دلش به حال آنان سوخت و رحمت الهی در وجودش به جوش آمد. در این لحظه، خود را به آنان معرفی کرد و با لحنی آمیخته با مهربانی و در عین حال تذکر، فرمود: «آیا دانستید و به یاد دارید که با یوسف و برادرش چه کردید؟» یعنی آیا به خاطر دارید که او را از پدرش جدا کردید، به چاه انداختید، به بهایی اندک فروختید و میان او و برادرش جدایی افکندید؟ این کارها را در حالی انجام دادید که از عاقبت آن بیخبر بودید و نمیدانستید که این اعمال چه پیامدهای ناگواری در پی خواهد داشت و چه گناه بزرگی مرتکب میشوید. اگر علم و آگاهی به عاقبت کار داشتید، هرگز چنین نمیکردید. این جمله در واقع هم اعترافگیری از آنان است و هم راه را برای عذرخواهی و بخشش باز میکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. رحمت و گذشت: یوسف علیه السلام با وجود آن همه آزار و اذیت که از برادرانش دیده بود، به جای انتقام و سرزنش، با مهربانی و لطف با آنان سخن گفت. این درس بزرگی است که مؤمن باید در اوج قدرت، بخشنده و رحیم باشد.
2. توجیه گناه با جهل، پذیرفتنی نیست اما تخفیف دارد: هرچند جهل و نادانی، عذر انسان را در پیشگاه خدا کامل نمیکند، اما نشان میدهد که اگر کسی از روی نادانی خطایی کند، زمینه بخشش و اصلاح برای او فراهم است.
3. یادآوری خطاها برای توبه: گاهی لازم است انسان را به یاد خطاهای گذشتهاش بیندازیم تا او را به پشیمانی و اصلاح وادار کنیم، اما این یادآوری باید با محبت و هدف هدایت باشد، نه تحقیر و سرزنش.
4. عاقبتاندیشی: انسان باید در کارهایش عاقبت را بسنجد و از روی جهل و غفلت دست به کاری نزند که سالها بعد پشیمانی به بار آورد.