سوره یوسف — آيت 89

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• هَلْ عَلِمْتُم: ڇا اوھان کي خبر آهي؟ / ڇا اوھان کي ياد آهي؟
• مَا فَعَلْتُم: جيڪو اوھان ڪيو.
• بِيُوسُفَ: يوسف عليه السلام سان.
• وَأَخِيهِ: ۽ سندس ڀاءُ (بنيامين) سان.
• إِذْ أَنتُمْ جَاهِلُونَ: جڏهن اوھان جاھل هئا (يعني انجام کان بي خبر هئا).

2) تفسير:

(يوسف عليه السلام) جڏهن سندن اها ڳالهه ٻڌي ته سندن دل نرم ٿي وئي ۽ کين رحم آيو، پوءِ پاڻ کين سڃاڻايو ۽ فرمايائين: ڇا اوھان کي اها ڳالهه ياد آهي ته اوھان يوسف ۽ سندس ڀاءُ سان ڇا ڪيو هو؟ اوھان انهن ٻنهي جي وچ ۾ جدائي وجهي ڇڏي هئي ۽ انهن سان اهڙا اهڙا ڪم ڪيا هئا جيڪي اوھان کي نه ڪرڻ گهرجن ها. اهو سڀ اوھان ان وقت ڪيو هو جڏهن اوھان جاھل هئا، يعني اوھان کي ان ڪم جي برائي ۽ ان جي نتيجي جي خبر نه هئي، انهيءَ ڪري اوھان ان ڏوهه کي انجام ڏنو. هاڻي جڏهن اوھان کي سڃاڻي ٿو ته اوھان کي پنهنجي ان ڪيل ڪم جي حقيقت به سمجهه ۾ اچي وڃي.

3) فائدا ۽ سبق:

• معافي ۽ درگذر جي ترغيب: يوسف عليه السلام پنهنجن ڀائرن کي سڃاڻايو ۽ انهن جي ماضيءَ جي ڏوهه جو ذڪر ڪيو، پر ان جو مقصد بدلو وٺڻ نه هو، بلڪه کين معاف ڪرڻ ۽ سڃاڻپ ڪرائڻ هو. ان مان سبق ملي ٿو ته جيڪو اسان سان زيادتي ڪري، ان کي معاف ڪرڻ ۽ درگذر ڪرڻ ئي بهترين عمل آهي.
• جاھليت ۾ ڪيل ڪم جي معافي: يوسف عليه السلام فرمايو ته اوھان اهو ڪم جاھليت ۾ ڪيو هو، يعني اوھان کي ان جو انجام ۽ برائي جي خبر نه هئي. ان مان معلوم ٿئي ٿو ته جيڪڏهن ڪو شخص اڻ ڄاڻائي ۾ ڪو ڏوهه ڪري ويهي، ته ان کي معاف ڪرڻ ۾ ڪو حرج ناهي، خاص ڪري جڏهن اهو شخص پنهنجي ڪيل تي شرمسار ۽ نادم هجي.
• اسلام جي عظمت ۽ قرآن جي خوبصورتي: قرآن مجيد ۾ اهڙا واقعا بيان ڪيا ويا آهن جيڪي انسان کي معافي، صبر ۽ حسن سلوڪ جي تعليم ڏين ٿا. يوسف عليه السلام جو پنهنجن ڀائرن کي معاف ڪرڻ ۽ کين سڃاڻائڻ ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته اسلام انتقام جي تعليم نه ٿو ڏئي، بلڪه معافي ۽ محبت جي تعليم ڏئي ٿو.
• الله جي قدرت ۽ حڪمت: جيڪي ماڻهو يوسف عليه السلام سان زيادتي ڪري کيس کوهه ۾ اڇلائي ڇڏڻ چاهيندا هئا، اهي ساڳيا ماڻهو اڄ سندس اڳيان دست نگر ٿي بيهن ٿا ۽ سندس ئي ٻاجھ ۽ بخشش جا طلبگار آهن. ان مان خبر پوي ٿي ته الله تعاليٰ جي حڪمت ۽ قدرت سان ئي ماڻهو بلندين تي پهچي ٿو ۽ ظالم پنهنجي انجام تي پهچي ٿو.
• پنهنجي ڪيل تي غور ڪرڻ جي ترغيب: يوسف عليه السلام جو اهو سوال ”ڇا اوھان کي ياد آهي ته اوھان ڇا ڪيو هو؟“ اسان کي سيکاريندو آهي ته اسان کي به پنهنجي ڪيل ڪمن تي غور ڪرڻ گهرجي ۽ جيڪڏهن ڪو ڏوهه ٿي ويو هجي ته توبه ڪرڻ گهرجي ۽ معافي وٺڻ گهرجي.