سوره رعد — آيت 22

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• صَبَرُوا: صبر ڪيائون، يعني مشڪلاتن، تڪليفن ۽ گناهن کان پاڻ بچائڻ ۾ ۽ نيڪين تي قائم رهڻ ۾ ثابت قدم رهيا.
• ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ: پنهنجي رب جي رضا ۽ خوشنودي طلب ڪرڻ لاءِ.
• أَقَامُوا الصَّلَاةَ: نماز کي پوري طريقي سان، ان جا سمورا شرط ۽ ارڪان پورا ڪندي ادا ڪيائون.
• أَنفَقُوا: خرچ ڪيائون، يعني الله جي ڏنل مال مان صدقو ۽ زڪوات ڏنائون.
• سِرًّا وَعَلَانِيَةً: ڳجهي ۽ ظاهري طور تي، يعني ڪڏهن لڪل ۽ ڪڏهن کليو عام.
• يَدْرَءُونَ: دفع ڪن ٿا، هٽائن ٿا، دور ڪن ٿا.
• بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ: نيڪيءَ سان برائي کي، يعني جيڪو برائي ڪري تنهن سان به چڱائي ۽ احسان ڪن ٿا.
• عُقْبَى الدَّارِ: آخرت جي گهر جو انجام، يعني جنت ۽ سٺو نتيجو.

2) تفسير:

الله تعاليٰ هن آيت ۾ انهن خوش نصيب ماڻهن جو ذڪر ڪيو آهي جيڪي ڪيترن ئي سٺين صفتن سان سينگاريل آهن. اهي اهڙا ماڻهو آهن جيڪي هر قسم جي تڪليف ۽ مشڪلات تي صبر ڪن ٿا، نيڪيءَ جي ڪمن تي قائم رهن ٿا ۽ گناهن کان پاڻ بچائين ٿا، ۽ اهو سڀ ڪجهه رڳو پنهنجي رب جي رضا ۽ خوشنودي حاصل ڪرڻ لاءِ ڪن ٿا، نه ته ماڻهن کي ڏيکارڻ يا شهرت لاءِ.

اهي نماز کي انتهائي احتياط ۽ پوري طريقي سان ادا ڪن ٿا، ان جا سمورا حق ۽ ارڪان پورا ڪن ٿا. ۽ الله تعاليٰ جيڪو مال ۽ دولت عطا ڪيو آهي، تنهن مان خرچ ڪن ٿا. ڪڏهن ڳجهي طور تي ڏين ٿا ته جيئن رياڪاري کان بچن، ۽ ڪڏهن کليو عام ڏين ٿا ته جيئن ٻيا به ان جي پيروي ڪن ۽ نيڪيءَ جو رواج عام ٿئي.

انهن جي هڪ ٻي وڏي خوبي اها آهي ته جيڪڏهن ڪو انهن سان برائي يا بدسلوڪي ڪري، ته اهي ان جي جواب ۾ به نيڪي ۽ احسان ڪن ٿا، برائي کي چڱائيءَ سان دفع ڪن ٿا ۽ مٽيءَ سان مٽي نه ٿا ڪن. اهو اهڙو اعليٰ اخلاق آهي جيڪو جاهليت جي دور جي انتقام ۽ بدلي وٺڻ واري رويي کان بالڪل مختلف آهي.

پوءِ الله تعاليٰ ٻڌايو ته اهڙين صفتن وارن ماڻهن لاءِ آخرت ۾ تمام سٺو ۽ محمود انجام آهي، يعني جنت ۽ الله جي رضا، جيڪا هر ڪاميابيءَ کان وڏي آهي.

3) فائدا ۽ سبق:

• صبر جي فضيلت: هي آيت ٻڌائي ٿي ته صبر ڪرڻ، يعني مشڪلاتن تي ثابت قدم رهڻ ۽ گناهن کان بچڻ، اهو الله جو پسنديده عمل آهي ۽ ان جو اجر بيشمار آهي.
• اخلاص جي اهميت: هر نيڪي ۽ عبادت رڳو الله جي رضا لاءِ ڪرڻ گهرجي، نه ته ماڻهن کي ڏيکارڻ لاءِ. اخلاص ئي عمل کي قبوليت جو درجو ڏئي ٿو.
• نماز جي پابندي: نماز کي پوري احتياط سان ۽ ان جا سمورا ارڪان پورا ڪندي ادا ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها دين جو ٿنڀ آهي.
• مالي قرباني: الله جي ڏنل مال مان خرچ ڪرڻ، زڪوات ۽ صدقو ڏيڻ، اهو الله جي رضا حاصل ڪرڻ جو هڪ وڏو ذريعو آهي. ڳجهي ۽ ظاهري ٻنهي طريقي سان خرچ ڪرڻ گهرجي.
• برائي جو جواب نيڪيءَ سان: جيڪو اسان سان برائي ڪري، تنهن سان به چڱائي ڪرڻ ۽ معاف ڪرڻ اهو هڪ اعليٰ اخلاقي معيار آهي، جيڪو اسلام اسان کي سيکاريندو آهي. اهڙي عمل سان دشمن به دوست بڻجي سگهي ٿو.
• آخرت جي ڪاميابي: جيڪي ماڻهو اهڙيون صفتون اختيار ڪن ٿا، تن لاءِ آخرت ۾ جنت ۽ هميشهه رهڻ واري نعمت آهي. دنيا جي عارضي زندگيءَ کان آخرت جي زندگيءَ کي ترجيح ڏيڻ گهرجي.

هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسلام اهڙو مذهب آهي جيڪو انسان کي اعليٰ اخلاق، صبر، اخلاص، نماز، سخاوت ۽ نيڪيءَ جو درس ڏئي ٿو. جيڪو به انهن صفتن کي پنهنجي زندگيءَ ۾ اختيار ڪندو، تنهن لاءِ دنيا ۽ آخرت ٻنهي ۾ ڪاميابي ۽ سک آهي.