Марьям сүрәсе — Аять 42

Сүзләрнең мәгънәләре:

• әбәти – ий әтием (мөрәҗәгать формасы)
• тәгъбүд – син гыйбадәт кыласың
• лә йәсмәгъ – ишетми
• лә йүбсыр – күрми
• лә йугни – файда бирми, коткара алмый

Аять тәфсире:

Бу аятьтә Аллаһы Тәгалә Ибраһим галәйһиссәламнең әтисе Азарга әйткән сүзләрен искә ала. Ибраһим әтисенә мәрхәмәтле һәм ихтирамлы мөрәҗәгать итеп: "Ий әтием, син ни өчен ишетмәүче, күрмәүче һәм сиңа бернинди файда да китерә алмаучы сыннарга гыйбадәт кыласың?" – дип әйтә.

Ибраһим галәйһиссәлам әтисенә акыл белән дәлилләр китереп, сыннарның бөтенләй дә көчсез икәнлеген аңлата. Ул әйтә: бу сыннар син дога кылганда ишетмиләр, син аларга гыйбадәт кылганда күрмиләр, син алардан ярдәм сораганда ярдәм итә алмыйлар. Алар синнән бәла-казаны коткара алмыйлар, сиңа файда да китерә алмыйлар. Әгәр алар ишетсәләр дә, күрсәләр дә, аларның бернинди көче юк – алар үзләре дә ярдәмгә мохтаҗ.

Бу дәлилләр бик гади һәм ачык: гыйбадәт кылыр өчен ишетүче, күрүче һәм ярдәм итәргә көче булган зат кирәк. Ә сыннар – боларның барысыннан да мәхрүм. Шуңа күрә аларга гыйбадәт кылу – акылсызлык.

Аятьтән алынган файдалар:

1. Әти-әнигә карата ихтирамлы мөгамәлә итү – Ибраһим галәйһиссәлам әтисе хаксызлыкта булса да, аңа йомшак һәм мәрхәмәтле сүзләр белән мөрәҗәгать итә. Бу безгә өйрәтә: хакыйкатьне әйткәндә дә, әти-әнигә карата ихтирамны сакларга кирәк.
2. Дәлил һәм акыл белән өндәү – Ибраһим галәйһиссәлам әтисенә гади, аңлаешлы дәлилләр китерә. Бу безгә дин чакыруының иң яхшы ысулын күрсәтә: кешеләргә акыл белән, мөлаем сүзләр белән хакыйкатьне аңлатырга кирәк.
3. Тәүхиднең асылы – гыйбадәт кылырга лаек булган затның ишетүче, күрүче һәм кодрәт иясе булуы зарур. Аллаһы Тәгалә генә барлык сыйфатларга ия, шуңа күрә гыйбадәткә лаек булган бердәнбер зат – Ул.
4. Сыннарга табынуның мәгънәсезлеге – бу аять мөшрикләрнең ялгышлыгын ачык күрсәтә: алар үзләренә файда да, зарар да китерә алмаган нәрсәләргә табыналар.