سوره بقره — آیه 104

معانی کلمات:

• راعِنا: در لغت عرب به معنای «ما را مراعات کن» و «گوش به ما بده» است، اما یهودیان با تحریف زبان، آن را به قصد دشنام و نسبت دادن حماقت به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به کار میبردند.
• انظُرنا: به معنای «به ما بنگر» و «منتظر ما باش تا سخنت را بفهمیم» است.
• اسمعوا: به معنای «بشنوید» و مقصود، شنیدن همراه با پذیرش و اطاعت است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، مؤمنان را با ندای ایمان مورد خطاب قرار میدهد و به آنها ادب سخن گفتن با پیامبرش را میآموزد. آنان را نهی میکند از به کار بردن واژهای که یهودیان با بازی با کلمات، آن را وسیلهای برای توهین به ساحت مقدس رسول خدا (صلیاللهعلیهوسلم) قرار داده بودند. یهودیان به جای معنای درست «راعِنا» (یعنی مراعات ما کن)، با تغییر ظریف در تلفظ، قصد داشتند واژهای به معنای «حماقت» و «بیخردی» را به پیامبر نسبت دهند. از این رو، خداوند مؤمنان را از به کار بردن این لفظ بازمیدارد تا زمینه هرگونه سوءاستفاده دشمنان را از بین ببرد و به آنان فرمان میدهد که به جای آن بگویند: «انظُرنا» یعنی «به ما بنگر و منتظر ما باش تا سخنت را به خوبی بفهمیم»، که هم معنای مورد نظر را میرساند و هم از هرگونه ابهام و سوءبرداشتی به دور است. سپس خداوند آنان را به شنیدن و اطاعت از فرمانهای الهی فرا میخواند و در پایان، به کافران که با پیامبر و دین خدا دشمنی میورزند و زبان به تمسخر و آزار میگشایند، وعده عذابی دردناک و سخت میدهد.

فواید و پیامهای آیه:

1. آداب سخن گفتن با پیامبر و بزرگان: این آیه به ما میآموزد که در گفتار خود با پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) و به طور کلی با بزرگان و علما، نهایت ادب و احترام را رعایت کنیم و از به کار بردن الفاظی که ممکن است سوءتفاهم ایجاد کند، پرهیز نماییم.
2. قطع کردن راههای نفوذ دشمن: خداوند با این دستور، به مؤمنان میآموزد که هوشیار باشند و به دشمنان فرصت ندهند تا از الفاظ و رفتار آنان بهرهبرداری کنند و به مقدسات اهانت نمایند.
3. اهمیت انتخاب کلمات: اسلام به مسلمانان میآموزد که در گفتار خود، کلماتی را برگزینند که هم رسا و گویا باشد و هم از هرگونه ابهام و معنای ناپسند به دور باشد.
4. پاداش و عذاب الهی: این آیه یادآور میشود که خداوند بر اعمال و گفتار بندگان آگاه است و کسانی که با دین و پیامبرش دشمنی کنند، عاقبتی دردناک خواهند داشت و مؤمنان باید همواره از این عاقبت عبرت بگیرند و بر ایمان و اطاعت خود استوار بمانند.