بقرہ سۈرىسى — ئايەت 13

1) لۇغەت ئىزاھاتى

• ئامانۇ (آمِنُوا): ئىمان كەلتۈرۈڭلار، يەنى دىل بىلەن ئىشىنىپ، تىل بىلەن ئىقرار قىلىپ، ئەمەل بىلەن ئىپادىلەڭلار.
• سۇفەھا (السُّفَهَاء): ئەقلى كەم، ئەقىلسىز، ئەخمەق كىشىلەر. بىرلىك شەكلى «سەفىھ» بولۇپ، ئەقلىنى ئىشلەتمەي خاتا يول تۇتقان كىشىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئەلا (أَلَا): دىققەت قىلىڭلار، ئاگاھ بولۇڭلار، دېگەن مەنىدە ئاگاھلاندۇرۇش ۋە ئەستە ساقلاش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى

بۇ ئايەت مۇناپىقلارنىڭ ئىمانغا بولغان مۇناسىۋىتىنى ۋە ئۇلارنىڭ ھەقىقىي ئەھۋالىنى بايان قىلىدۇ. ئاللاھ تائالا مۇناپىقلارغا: «ساھابىلار ۋە باشقا مۇئمىنلەر قانداق ئىمان كەلتۈرگەن بولسا، سىلەرمۇ شۇنداق ئىمان كەلتۈرۈڭلار» دەپ بۇيرۇلغاندا، ئۇلار بۇ چاقىرىقنى مەسخىرە قىلىپ ۋە كۆڭۈللىرىدە يوشۇرۇن نەپرەت بىلەن: «ئەقلى كەم، ئەخمەق كىشىلەر قانداق ئىشەنگەن بولسا، بىزمۇ شۇنداق ئىشەنەمدۇق؟» دەپ جاۋاب بېرىدۇ. ئۇلار مۇئمىنلەرنى ئەخمەق ۋە ئەقىلسىز دەپ ھېسابلايدۇ، ئۆزلىرىنى ئەقىللىق ۋە ئەقىللىق دەپ ئويلايدۇ.

ئەمما ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ئۇلارنىڭ ھەقىقىي ئەھۋالىنى ئېچىپ بېرىدۇ: «ئاگاھ بولۇڭلاركى، ھەقىقەتەن ئەخمەق ۋە ئەقىلسىز بولغانلار دەل ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىدۇر.» ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ نەقەدەر خاتا يولدا كەتكەنلىكىنى، ھەقىقەتنىڭ قايسى تەرەپتە ئىكەنلىكىنى بىلمەيدۇ. ئۇلارنىڭ ئەقلى پەقەت دۇنيا مەنپەئەتى ۋە شەھۋانىي ئارزۇلارنى قوغداشقا يېتىدۇ، ئەمما ھەقىقىي ئەقىل بولغان ئىمان نۇرىدىن مەھرۇم قالغان.

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا مۇناپىقلارنىڭ ئۆزلىرىنى ئەقىللىق دەپ ئويلاپ، مۇئمىنلەرنى ئەخمەق دەپ مەسخىرە قىلغانلىقىنى، ئەمەلىيەتتە بولسا ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىنىڭ ئەخمەق ئىكەنلىكىنى، ئەمما ئۇلارنىڭ بۇ ھەقىقەتنى چۈشەنمەيدىغانلىقىنى ئېنىق بايان قىلىدۇ. بۇ ئايەت مۇناپىقلارنىڭ ئىككى يۈزلىمىچىلىكىنى ۋە ئىمانغا بولغان دۈشمەنلىكىنى ئاشكارىلايدۇ.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار

• ئىمان دېگەن نەرسە پەقەت تىل بىلەن ئېيتىش ئەمەس، بەلكى دىل بىلەن ئىشىنىش، تىل بىلەن ئىقرار قىلىش ۋە ئەمەل بىلەن ئىپادىلەشتىن ئىبارەت. ساھابىلارنىڭ ئىمانى ھەقىقىي ئىمان بولۇپ، ئۇلار ھەممە جەھەتتىن ئاللاھقا ۋە پەيغەمبەرگە بويسۇنغان.
• كىشىلەرنىڭ سۆزىگە قاراپ ئەمەس، بەلكى ئۇلارنىڭ ئەمەلىيىتىگە ۋە ئىچكى دۇنياسىغا قاراپ باھا بېرىش كېرەك. مۇناپىقلار سىرتىدا مۇئمىنلەرگە ئوخشاش كۆرۈنگەن بولسىمۇ، ئىچكى دۇنياسىدا ئىماندىن خالىي ئىدى.
• ئەقىللىق بولۇش دېگەن نەرسە دۇنيا مەنپەئەتىنى قوغداش ئەمەس، بەلكى ھەقىقەتنى تونۇش ۋە ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىشتۇر. ئاللاھ تائالا ئەقىللىق كىشىلەرنى ھەقىقەتنى قوبۇل قىلىشقا ۋە ئىمان كەلتۈرۈشكە چاقىرىدۇ.
• ئىسلام دىنى ھەممە كىشىنى ئىمانغا چاقىرىدۇ، ئىمان كەلتۈرۈش ئىنساننىڭ ئۆز ئىختىيارلىقىغا باغلىق. ئەمما ئىمان كەلتۈرمىگەن كىشىلەرنىڭ مۇئمىنلەرنى مەسخىرە قىلىشى ۋە ئۇلارنى ئەخمەق دەپ قارىشى ھەقىقەتەن ئۆزلىرىنىڭ ئەخمەقلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئاللاھ تائالا ھەممە ئىشنى بىلگۈچىدۇر، كىشىلەرنىڭ ئىچكى دۇنياسىدىكى يوشۇرۇن نىيەتلىرىنىمۇ بىلىدۇ. شۇڭا مۇئمىنلەر ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلىپ، ئۇنىڭ ھۆكمىگە رازى بولۇشى كېرەك.
• بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ھەقىقىي ئەقىل ۋە ھەقىقىي بەخت-سائادەت ئىمان كەلتۈرۈش ۋە ئاللاھنىڭ يولىدا مېڭىشتۇر. ئىمان كەلتۈرگەن كىشىلەر دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە ئەڭ ئەقىللىق ۋە ئەڭ بەختلىك كىشىلەردۇر.