سوره بقره — آیه 167

معانی کلمات:

• کَرَّةً: بازگشت، بازگشتن به دنیا.
• فَنَتَبَرَّأَ: پس بیزاری جوییم، اعلام برائت کنیم.
• حَسَرَاتٍ: جمع «حَسْرَة» به معنای ندامت شدید و افسوسِ جانکاه.

تفسیر آیه:

پیروانِ گمراه، در آن هنگام که عذاب الهی را به چشم خود میبینند و سردمدارانِ کفر و گناه از آنان بیزاری میجویند، با نهایت پشیمانی میگویند: «ای کاش بار دیگر به دنیا بازمیگشتیم تا ما نیز از این پیشوایانِ گمراه، بیزاری بجوییم؛ همانگونه که آنان امروز از ما بیزاری جستند و ما را تنها گذاشتند.» اما این آرزوی محال، هیچ سودی برایشان ندارد.

خداوند متعال در آن روز، تمام اعمالِ باطل و بیارزش آنان را در برابر چشمانشان مجسّم میسازد و نشانشان میدهد که چگونه با پیروی از رهبرانِ فاسد، سرمایهی عمر خویش را از دست داده و جز حسرت و ندامت، چیزی نصیبشان نشده است. آنان با دیدن این صحنهها، افسوس میخورند که چرا در دنیا حق را نپذیرفتند و از هوای نفس و وسوسههای شیاطین پیروی کردند. اما این پشیمانی سودی ندارد، چرا که آنان هرگز از آتش دوزخ بیرون نخواهند آمد و در آن عذاب جاودانه خواهند ماند.

فواید و پیامهای آیه:

1. هشدار دربارهی پیروی کورکورانه: انسان باید در انتخاب رهبران و الگوهای خود دقت کند؛ زیرا در قیامت، پیروانِ گمراه از رهبرانشان بیزاری میجویند و هیچکس نمیتواند مسئولیت اعمال دیگری را بپذیرد.
2. حقیقت پشیمانی: پشیمانی در آن دنیا سودی ندارد؛ پس باید در این دنیا پیش از فرا رسیدن مرگ، از گناهان توبه کنیم و به درگاه خدا بازگردیم.
3. نتیجهی اعمال برای انسان نمایان میشود: در قیامت، اعمال انسان به صورت حسرت و ندامت در برابر او ظاهر میشود؛ پس چه نیکوست که در دنیا اعمالی انجام دهیم که در آخرت، مایهی شادی و سربلندی ما باشد، نه مایهی افسوس.
4. رهایی از آتش تنها با ایمان و عمل صالح است: هیچ کس جز با رحمت الهی و ایمان و عمل نیک، از آتش دوزخ نجات نمییابد؛ پس باید در این دنیا با پیروی از قرآن و سنّت پیامبر رحمت (صلی الله علیه وآله وسلم)، راه سعادت را پیش بگیریم.