سوره بقره — آیه 168

معانی کلمات:

• حلالاً: آنچه شرعاً مباح و جایز باشد و انجام آن عقوبت نداشته باشد.
• طیباً: پاک و پاکیزه، چیزی که طبع سلیم آن را بپسندد و برای بدن ضرر نداشته باشد.
• خطوات الشیطان: گامها و راههای شیطان، یعنی روشها و وسوسههایی که انسان را به گناه و نافرمانی میکشاند.
• عدوّ مبین: دشمنی که دشمنیاش آشکار و روشن است.

تفسیر آیه:

ای مردم! از آنچه در زمین است، از میوهها، گیاهان، حیوانات و دیگر نعمتهای الهی بخورید، اما تنها به شرطی که حلال و پاکیزه باشد؛ یعنی هم از راه مشروع و شرعی به دست آمده باشد و هم خود آن چیز پاک و پاکیزه و سودمند باشد، نه حرام و نه زیانآور. خداوند همه نعمتها را برای بهرهمندی شما آفریده است، اما شما را به استفاده حلال و طیب دعوت کرده است.

و در کنار این فرمان، هشدار میدهد که از گامها و راههای شیطان پیروی نکنید؛ یعنی از وسوسههای او که شما را به تحریم حلال یا تحلیل حرام، بدعتها، گناهان و نافرمانیها میکشاند، دوری کنید. شیطان دشمن آشکار شماست و دشمنی او با شما از همان آغاز آفرینش آدم ثابت شده است؛ او سوگند خورده که شما را گمراه کند و به بیراهه بکشاند. پس هیچ عاقلی نباید از دشمنی که آشکارا در پی ضرر و گمراهی اوست، پیروی کند.

فواید و پیامهای آیه:

• خداوند به بندگانش اجازه داده است که از نعمتهای پاک و حلال زمین بهرهمند شوند و در این آیه، خوردن و استفاده از روزی حلال را نه تنها مجاز، بلکه مورد توجه و سفارش قرار داده است؛ پس دین اسلام دین آسانی و بهرهمندی از نعمتهای پاک است، نه دین رهبانیت و محرومیت.
• انسان باید در کسب و مصرف، مراقب باشد که هم حلال باشد و هم پاک و طیب؛ زیرا سلامت جسم و روح و قبولی اعمال به تغذیه حلال وابسته است.
• پیروی از شیطان، انسان را از مسیر فطرت پاک و عقل سلیم دور میکند و او را به حرام، بدعت و گناه میکشاند؛ بنابراین باید هوشیار بود و از وسوسههای او فاصله گرفت.
• دشمنی شیطان با انسان، دشمنی آشکار و قدیمی است و او هیچ خیری برای انسان نمیخواهد؛ پس دوری از او و راههایش، نشانه عقل و بصیرت است و پیروی از او، نشانه غفلت و نادانی.