سوره بقرہ — آيت 17

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• مَثَلُهُمْ: سندن مثال، سندن حال جي مشابهت.
• اسْتَوْقَدَ: باہه ٻاريائين، باہه ڪيائين.
• أَضَاءَتْ: روشن ٿي، چمڪي پئي.
• مَا حَوْلَهُ: جيڪو سندس چوڌاري هو.
• ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ: الله سندن روشني کسي ورتي ۽ ختم ڪري ڇڏي.
• ظُلُمَاتٍ: اونداهيون، اونداھہ.
• لَا يُبْصِرُونَ: اهي ڪجهه به نه ٿا ڏسي سگهن.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت منافقن جي باري ۾ لٿي آهي. منافق اهي ماڻهو هئا جيڪي ظاهري طور اسلام قبول ڪيائون پر دل ۾ ڪفر ۽ نفاق رکيائون. الله تعاليٰ سندن حال جي وضاحت لاءِ هڪ مثال بيان فرمائي ٿو ته سندن مثال ان شخص وانگر آهي جنهن اونداهي رات ۾ باہه ٻاري ته ان باہه سندس چوڌاري روشني ڦهلائي ڇڏي، پر جڏهن اهو پنهنجي روشنيءَ تي مطمئن ٿيو ۽ سمجهيائين ته هاڻي فائدو وٺندس، تڏهن الله تعاليٰ سندس روشني ختم ڪري ڇڏي ۽ کيس اونداهين ۾ ڇڏي ڏنو، جتان هو ڪجهه به نه ٿا ڏسي سگهن ۽ نه ڪا راهه ڳولي سگهن.

ان جو مطلب هي آهي ته منافقن ايمان جو اقرار ڪيو، قرآن ۽ نبوت جي روشنيءَ مان ظاهري فائدو ورتو، پر جڏهن سندن اندر ۾ نفاق ۽ ڪفر جي ڪري اهو ايمان باقي نه رهيو، تڏهن الله تعاليٰ کانئن ايمان جي روشني کسي ورتي ۽ اهي شڪ، گمراهي ۽ ضلالت جي اونداهين ۾ ڦاسي پيا، جتان کين ڪو به رستو نظر نه ٿو اچي ۽ نه ڪو مخرج ۽ نڪرڻ جو رستو ملي ٿو. اهي حيرت ۽ پريشانيءَ ۾ ئي رهجي ويا.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• ايمان هڪ اهڙي روشني آهي جيڪا انسان جي دنيا ۽ آخرت ٻنهي کي روشن ڪري ٿي، ۽ اهو ايمان ئي آهي جيڪو انسان کي صحيح رستو ڏيکاري ٿو.
• نفاق ۽ دوکي هڪ اهڙو مرض آهي جيڪو انسان کي ايمان جي روشنيءَ کان محروم ڪري ٿو ۽ اونداهين ۾ ڦاسائي ٿو.
• الله تعاليٰ جي نعمتن جي قدر ڪرڻ گهرجي، خاص ڪري ايمان جي نعمت جي، ڇاڪاڻ ته جيڪڏهن انسان ان جي قدر نه ڪري ته الله تعاليٰ ان کي کسي سگهي ٿو.
• قرآن مجيد ۾ الله تعاليٰ مختلف مثالن ذريعي انسان کي سمجھاڻي ٿو ته جيئن انسان آسانيءَ سان حقيقت کي سمجهي ۽ عبرت حاصل ڪري.
• هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته ظاهري عملن سان گڏ دل جي سچائي ۽ اخلاص به ضروري آهي، رڳو زبان جو اقرار ڪافي ناهي.
• جيڪو شخص سچي دل سان اسلام قبول ڪري ٿو ۽ ان تي قائم رهي ٿو، الله تعاليٰ کيس دنيا ۽ آخرت ۾ ڪاميابي عطا فرمائي ٿو ۽ هن جي زندگي روشن ۽ هدايت سان ڀريل هوندي آهي.