સૂરા અલ-બકરા — આયત 17

١) શબ્દોના અર્થ:

• مَثَلُهُمْ: તેમની દશા, તેમની સ્થિતિનું વર્ણન.
• اسْتَوْقَدَ: તેણે અગ્નિ પ્રગટાવ્યો, સળગાવ્યો.
• أَضَاءَتْ: તે (અગ્નિ)એ પ્રકાશ ફેલાવ્યો, ચમકી.
• ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ: અલ્લાહે તેમનો પ્રકાશ લઈ લીધો, દૂર કરી દીધો.
• ظُلُمَاتٍ: અંધકારો, અનેકવિધ અંધારાં.
• لَا يُبْصِرُونَ: તેઓ જોઈ શકતા નથી, કંઈ પણ જોઈ શકતા નથી.

٢) આયતની તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા આ આયતમાં મુનાફિકો (દંભીઓ)ની હાલતનું વર્ણન કરે છે. તેમની સ્થિતિ એ વ્યક્તિ જેવી છે જેણે રાત્રે અંધારામાં અગ્નિ પ્રગટાવ્યો, જેથી તેને પ્રકાશ અને હૂંફ મળે. જ્યારે અગ્નિએ તેની આસપાસના વિસ્તારને પ્રકાશથી ભરી દીધો અને તેને લાગ્યું કે હવે તે લાભ ઉઠાવી શકશે, ત્યારે અલ્લાહે તેમનો પ્રકાશ છીનવી લીધો અને તેમને એવા અંધકારોમાં છોડી દીધા જ્યાં તેઓ કંઈ જોઈ શકતા નથી.

આ દૃષ્ટાંત મુનાફિકો માટે છે, જેઓ ઉપરથી ઈમાન લાવ્યાનો દાવો કરે છે, પરંતુ અંદરથી કાફિર છે. ઈમાનના પ્રકાશથી તેમને થોડો લાભ મળે છે — જેમ કે મુસ્લિમો સાથે સલામતી, દુન્યવી ફાયદા અને સામાજિક સન્માન — પરંતુ જ્યારે તેમને સાચા ઈમાનની જરૂર પડે છે, ત્યારે તેમનો પ્રકાશ ચાલ્યો જાય છે અને તેઓ શંકા, દંભ અને કુફ્રના અંધકારમાં ભટકતા રહે છે. તેઓ સત્યનો માર્ગ શોધી શકતા નથી અને નજાતનો રસ્તો પણ જોઈ શકતા નથી.

આ દૃષ્ટાંતમાં એ પણ સંકેત છે કે મુનાફિકોની હાલત એક એવી આગ જેવી છે જેમાં પ્રકાશ તો હતો પરંતુ તે બુઝાઈ ગયો, અને જે બાકી રહ્યું તે માત્ર બળવાની ગરમી અને તકલીફ છે — એટલે કે તેમના માટે કોઈ સાચો માર્ગદર્શન બાકી નથી રહ્યું.

٣) આયતમાંથી શીખવા મળતી બોધપાઠ:

1. દંભ અને સાચા ઈમાનનો ફરક: આ આયત આપણને શીખવે છે કે ફક્ત ઉપરથી મુસ્લિમ કહેવું પૂરતું નથી; દિલમાં સાચું ઈમાન હોવું જરૂરી છે. દંભીઓનું ઈમાન ટકતું નથી, જ્યારે સાચા મોમિનનું ઈમાન મજબૂત અને સ્થિર હોય છે.
2. અલ્લાહની કુદરતનો દાખલો: અલ્લાહ જે ઈચ્છે તે આપે અને જે ઈચ્છે તે છીનવી લે. જે વ્યક્તિ અલ્લાહની નિયામતોનો સાચો ઉપયોગ નથી કરતો, તેની પાસેથી તે નિયામતો ચાલી જાય છે.
3. સત્ય માર્ગની જરૂરિયાત: જે વ્યક્તિ સત્ય માર્ગથી ભટકી જાય છે, તે અંધકારમાં ભટકતો રહે છે. ઈમાનનો પ્રકાશ જ જીવનનો સાચો માર્ગ બતાવે છે.
4. અલ્લાહ તરફ પાછા ફરવાની તક: આ આયત ચે