سوره بقره — آیه 66

معانی کلمات:

• نَکَالًا: عبرت و عقوبتی که دیگران از آن پند بگیرند و سبب بازداشتن از گناه شود.
• لِمَا بَیْنَ یَدَیْهَا: برای گناهانی که پیش از آن (از اهل آن قریه) صادر شده بود.
• وَمَا خَلْفَهَا: و برای گناهانی که بعد از آن (یعنی خودِ عملِ صید در روز شنبه) انجام گرفت.
• مَوْعِظَةً: پند و اندرزی که دل را بیدار و از خطا بازدارد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر داستان یهودیانی که در روز شنبه از فرمان او سرپیچی کردند و به صید ماهی پرداختند، میفرماید: ما آنان را به صورت میمونهایی خوار و ذلیل مسخ کردیم و این عقوبت را عبرت و مجازاتی قرار دادیم برای گناهانی که پیش از این از آنان سر زده بود و نیز برای همان معصیتی که مرتکب شدند (یعنی تجاوز از حدود الهی در روز شنبه). این کیفر، هم برای اهل همان زمان و هم برای نسلهای بعد تا روز قیامت، پند و اندرزی شد تا بدانند که نافرمانی از خداوند عاقبتی سخت دارد. اما این موعظه تنها برای پرهیزگاران سودمند افتاد؛ زیرا آنان کسانی هستند که از عذاب خدا میترسند، دلهایشان نرم و پذیرای حق است و از این داستان عبرت میگیرند تا هرگز مرتکب چنین گناهانی نشوند.

فواید و پیامهای آیه:

• گناه، پیامدهای شوم و دنیوی نیز دارد و خداوند میتواند نافرمانان را در همین جهان به شکلی عبرتانگیز مجازات کند.
• سنت الهی بر این است که کیفر گناه، متناسب با نوع آن باشد؛ چنانکه تجاوز از حدّ خداوند، به مسخ و ذلت انجامید.
• داستانهای قرآنی صرفاً خبر نیستند؛ بلکه برای بیداری وجدانها و پندگیری نسلهای آینده بیان شدهاند.
• تقوا و پرهیزگاری، زمینهساز بهرهمندی از مواعظ الهی است؛ تنها کسانی از این آیات درس میگیرند که دلهایشان زنده و آماده پذیرش حق باشد.
• مسلمانان باید از سرنوشت امتهای پیشین عبرت بگیرند و هرگز در برابر اوامر و نواهی الهی سستی نورزند، که عاقبتِ مخالفت، خواری و عذاب است.