سوره طہ — آيت 87

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• أَخْلَفْنَا: اسان خلاف ورزي ڪئي، اسان واعدو ٽوڙيو.
• مَوْعِدَكَ: تنهنجو واعدو (يعني ٻيهر طور تي سينا جبل تي اچڻ جو واعدو).
• بِمَلْكِنَا: پنهنجي اختيار ۽ طاقت سان.
• حُمِّلْنَا: اسان کي بار ڪيو ويو، اسان تي رکيو ويو.
• أَوْزَارًا: بار، ڳريون شيون (هتي مراد زيور آهن).
• زِينَةِ الْقَوْمِ: قوم جي زيور (يعني فرعون جي قوم جا زيور).
• فَقَذَفْنَاهَا: پوءِ اسان انهن کي اڇلايو، اڇلائي ڇڏيو.
• السَّامِرِيُّ: سامري (هڪ شخص جو نالو، جنهن گوسالو ٺاهيو هو).

2) آيت جي تفسير:

بني اسرائيلن موسيٰ عليه السلام کي چيو ته اي موسيٰ! اسان تنهنجو واعدو پنهنجي مرضي ۽ اختيار سان نه ٽوڙيو آهي، پر اسان کي مجبوراً فرعون جي قوم جي زيورن جا ڳرا بار کڻڻا پيا هئا، پوءِ اسان انهن زيورن کي هڪ کڏ ۾ اڇلائي ڇڏيو ته جيئن انهن کان آجو ٿيون. اهڙي طرح سامري به پنهنجي وٽ موجود شيون (زيور ۽ جبريل جي گهوڙي جي پيرن جي مٽي) اڇلائي ڇڏيون. يعني جيئن اسان زيور اڇلايا، تيئن سامري به اڇلايا.

اصل ۾ ڇا ٿيو هو ته جڏهن بني اسرائيل مصر مان نڪتا، ته فرعون جي قوم جا زيور انهن وٽ رهجي ويا هئا (قرض يا امانت طور، يا ڪنهن ٻئي سبب سان). اهي زيور انهن لاءِ حلال نه هئا، تنهنڪري موسيٰ عليه السلام جي واعدي جي وقت انهن کي انهن زيورن کي ختم ڪرڻو هو. سامري هڪ فريب ڪندڙ شخص هو، جنهن انهن زيورن کي گڏ ڪري گوسالو ٺاهي ڇڏيو ۽ بني اسرائيلن کي گمراهه ڪيو. هتي بني اسرائيل پنهنجي بي گناهي بيان ڪري رهيا آهن ته اسان زيور اڇلايا ته انهن کي ختم ڪرڻ لاءِ، پر سامري انهن کي گڏ ڪري گوسالو ٺاهڻ ۾ استعمال ڪيو.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله جي نبي جي واعدي جي پابندي: موسيٰ عليه السلام سان ڪيل واعدو ٽوڙڻ بني اسرائيلن لاءِ وڏي ڳالهه هئي، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته نبي جي واعدي جي پابندي ۽ ان جي احترام لازمي آهي.
• مجبوري ۽ اختيار جو فرق: بني اسرائيلن پنهنجي بي گناهي بيان ڪندي چيو ته اسان مجبور هئاسين، پنهنجي مرضي سان نه ٽوڙيو. هن مان سکيا ملي ٿي ته انسان کي پنهنجي عملن جي ذميواري کڻڻ گهرجي، پر مجبوري جي حالت ۾ معافي به طلب ڪري سگهجي ٿي.
• حرام مال کان پرهيز: بني اسرائيلن فرعون جي قوم جا زيور پاڻ وٽ رکڻ کان پرهيز ڪئي ۽ انهن کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته حرام ۽ شڪ وارو مال کان پرهيز ضروري آهي.
• فتني ۽ فريب کان بچاءُ: سامري هڪ فتنو هو، جنهن زيورن مان گوسالو ٺاهي ماڻهن کي گمراهه ڪيو. هن مان سکيا ملي ٿي ته هميشه اهڙن ماڻهن کان بچڻ گهرجي جيڪي دين ۾ فساد ۽ فريب ڦهلائيندا آهن.
• الله جي رحمت ۽ معافي: بني اسرائيلن جڏهن پنهنجي غلطي جو اعتراف ڪيو ۽ عذر بيان ڪيو، ته الله انهن جي عذر کي قبول ڪيو. هن مان معلوم ٿئي ٿو ته الله تعاليٰ توبه ڪندڙن کي معاف ڪندڙ ۽ رحم ڪندڙ آهي.
• قرآن جي سچائي: قرآن پاڪ ۾ بيان ڪيل واقعا حقيقت تي ٻڌل آهن ۽ انهن ۾ انسانيت لاءِ هدايت ۽ نصيحت آهي. ان کي پڙهڻ ۽ سمجهڻ سان انسان دنيا ۽ آخرت ۾ ڪامياب ٿي سگهي ٿو.