سوره طه — آیه 97

معانی کلمات:

• لا مِساس: یعنی هیچ‌کس با من تماس نداشته باشد و من با هیچ‌کس تماس نداشته باشم؛ به تعبیری، منزوی و طردشده از جامعه.
• مَوْعِدًا: وعده‌گاه؛ یعنی روزی که برای کیفر و مجازات تو معیّن شده است.
• لَنْ تُخْلَفَهُ: هرگز از آن تخلف نشوی و به آن نخواهی رسید؛ یعنی حتماً به آن خواهی رسید.
• ظَلْتَ: از مادّه «ظلّ» به معنای دوام و استمرار است؛ یعنی پیوسته و مداوم.
• عَاکِفًا: مقیم و معتکف؛ کسی که با devotion به عبادت چیزی می‌پردازد.
• لَنُحَرِّقَنَّهُ: حتماً آن را می‌سوزانیم و آتش می‌زنیم.
• لَنَنسِفَنَّهُ: حتماً آن را ریزریز و پراکنده می‌کنیم.
• الْیَمّ: دریا؛ به‌ویژه دریای بزرگ و پهناور.

تفسیر آیه:

موسی علیه‌السلام خطاب به سامری — آن کسی که گوساله را ساخته بود — فرمود: «پس برو و از میان ما دور شو!» او را طرد کرد و از جامعه مؤمنان جدا ساخت. سپس فرمود: «به کیفر این کار، در طول زندگی‌ات باید بگویی: "لا مِساس"؛ یعنی هیچ‌کس به تو دست نزند و تو نیز به هیچ‌کس دست نزنی.» این یک نوع مجازات دنیوی بود که او را از هرگونه ارتباط و آمیزش با مردم محروم می‌کرد تا عبرت دیگران شود و او در عذاب و تنهایی به سر برد.

سپس موسی ادامه داد: «و برای تو وعده‌گاهی است — یعنی روز قیامت — که هرگز از آن تخلف نخواهی شد و به آن خواهی رسید؛ آنجا عذاب و عقاب بزرگتری در انتظار توست.» این هشدار، سامری را می‌ترساند که گمان نکند با فرار از دست موسی، از مجازات الهی رهایی می‌یابد.

آنگاه موسی به او فرمود: «حالا به معبودت — همان گوساله‌ای که به گمان خودت آن را می‌پرستیدی و پیوسته بر عبادتش ماندی — بنگر! ما آن را به آتش می‌سوزانیم و کاملاً نابود می‌کنیم، سپس خاکسترش را به دریا می‌پاشیم تا اثری از آن باقی نماند.» این کار برای آن بود که به همه نشان دهد این گوساله نه تنها شایسته پرستش نیست، بلکه موجودی ضعیف و ناتوان است که حتی نمی‌تواند خود را از آتش نجات دهد.

فواید و پیام‌های آیه:

1. عاقبت گمراهی و گمراه‌سازی: این آیه نشان می‌دهد که کسانی که دیگران را گمراه می‌کنند و به جای خداوند، معبودهای باطل می‌سازند، نه تنها در دنیا دچار خواری و طرد می‌شوند، بلکه در آخرت نیز عذاب سختی خواهند داشت. پس انسان باید مراقب باشد که نه خودش گمراه شود و نه وسیله گمراهی دیگران گردد.
2. بطلان شرک و بت‌پرستی: سوزاندن گوساله و نابود کردن آن در دریا، درس بزرگی است که هر معبودی غیر از خداوند، هر قدر هم که ظاهراً جذاب باشد، سرانجام نابود شدنی است و هیچ ارزش حقیقی ندارد. تنها خدای یکتا باقی‌ماندنی و شایسته پرستش است.
3. اهمیت پاکسازی جامعه از فساد: موسی علیه‌السلام با قاطعیت، عنصر فساد را از جامعه طرد کرد و آثار گمراهی را ریشه‌کن نمود. این نشان می‌دهد که رهبران الهی باید در برابر انحرافات، قاطع و بی‌ملاحظه باشند تا دین و ایمان مردم پاک بماند.
4. توبه و بازگشت به خدا: هر چند سامری به خاطر کارش مجازات شد، اما این داستان به ما می‌آموزد که اگر کسی در دام گناه و شرک افتاد، باید سریعاً به سوی خدا بازگردد و از گناه خود توبه کند، زیرا خداوند توبه‌پذیر و مهربان است و درهای رحمت او همیشه باز است.