سوره انبیا — آیه 43

معانی کلمات:

• أَمْ: آیا (برای استفهام انکاری به کار رفته است).
• آلِهَةٌ: معبودان و خدایان.
• تَمْنَعُهُم: از آنان دفاع میکنند و مانع رسیدن عذاب به آنان میشوند.
• مِن دُونِنَا: به جای ما و جدا از ما.
• لَا یَسْتَطِیعُونَ: نمیتوانند و توانایی ندارند.
• نَصْرَ أَنفُسِهِمْ: یاری رساندن به خودشان.
• یُصْحَبُونَ: پناه داده میشوند و از عذاب در امان میمانند (یُجارون).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، مشرکان را مورد خطاب و سرزنش قرار میدهد و با لحنی انکاری میفرماید: آیا این مشرکان معبودانی دارند که بتوانند آنان را از عذاب ما حفظ کنند و در برابر اراده و قدرت ما از آنان دفاع نمایند؟ این پرسش در حقیقت ابطال عقیده آنان است؛ زیرا چنین معبودانی وجود ندارند و اگر هم وجود داشته باشند، خودشان چنان ضعیف و ناتواناند که نمیتوانند حتی کوچکترین آسیبی را از خود دفع کنند یا سودی به خود برسانند. حال چگونه ممکن است موجودی که قادر به یاری خود نیست، بتواند یاریگر دیگران باشد؟

سپس خداوند میفرماید: این معبودان نه تنها نمیتوانند به خود یا دیگران کمک کنند، بلکه هیچگاه از عذاب و انتقام ما در امان نخواهند بود و هیچکس نمیتواند آنان را از قهر الهی پناه دهد. بنابراین، مشرکان که به چنین موجودات ناتوانی امید بستهاند، در اشتباهی آشکار و گمراهی عمیقی هستند.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید و یکتاپرستی: این آیه به انسان میآموزد که تنها خداوند قادر مطلق است و هیچ موجودی در برابر اراده او توان دفاع یا شفاعت ندارد. پس باید تنها به او توکل کرد و از او یاری خواست.
2. ابطال شرک: ناتوانی معبودان دروغین، نشانهای روشن بر بطلان شرک است. انسانی که به موجودی ضعیف و ناتوان تکیه کند، هرگز به آرامش و سعادت نخواهد رسید.
3. آگاهی از ضعف مخلوقات: این آیه به ما میآموزد که همه مخلوقات، حتی فرشتگان و پیامبران، در برابر قدرت خداوند هیچ استقلالی ندارند و تنها به فضل و رحمت اوست که نجات مییابند.
4. امید به رحمت الهی: در حالی که هیچکس نمیتواند از عذاب خداوند پناهی دهد، اما خداوند خودش با رحمت و کرمش، بندگان مؤمن را پناه میدهد و از عذاب در امان میدارد. این امر امید را در دل مؤمنان زنده میکند و آنان را به اطاعت و بندگی بیشتر ترغیب مینماید.
5. دعوت به تفکر: این آیه انسانها را به اندیشیدن درباره معبودان خود دعوت میکند تا در یابند که آیا این معبودان شایسته پرستش هستند یا خدایی که خالق و قادر بر همه چیز است.