سوره حج — آیه 29

معانی کلمات:

• تَفَثَهُمْ: به معنای وسخ و چرک بدن و نیز اعمال باقیماندهی حج است که باید انجام شود.
• نُذُورَهُمْ: نذرهایی که حاجیان بر خود واجب کردهاند، مانند قربانی یا سایر اعمال خیر.
• الْبَيْتِ الْعَتِيقِ: خانهی کهن و آزادشده؛ یعنی کعبه که خداوند آن را از سلطهی ستمگران آزاد کرده و قدیمیترین خانهی عبادت است.

تفسیر آیه:

پس از آنکه حاجیان مناسک روز عید قربان را به پایان رساندند، خداوند دستور میدهد که اعمال باقیماندهی حج را کامل کنند. منظور از «قضای تفث» این است که از حالت احرام خارج شوند؛ به این صورت که سر خود را بتراشند، ناخنها را کوتاه کنند، موهای زائد را بزدایند و آلودگیهایی که در مدت احرام بر بدنشان جمع شده را پاک کنند و لباسهای معمولی بپوشند. سپس باید به نذرهای خود وفا کنند؛ یعنی اگر نذر کردهاند قربانی کنند یا کار خیری انجام دهند، آن را به جا آورند. در نهایت، باید طوافِ افاضه را به دور خانهی کعبه انجام دهند؛ خانهای که کهنترین معبد الهی است و خداوند آن را از چیرگی ستمگران رهانیده و آن را مایهی عزت و آزادگی مؤمنان قرار داده است. این طواف، رکن اصلی حج است و بدون آن، حج کامل نمیشود.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه به ما میآموزد که عبادت تنها به ظاهر و مناسک خشک نیست؛ بلکه پاکیزگی جسم و روح، وفای به عهد و نذر، و توجه به خانهی خدا، همگی اجزای یک عبادت کامل هستند.
• تأکید بر وفای به نذر، ما را به اهمیت صداقت و پایبندی به تعهدات در زندگی روزمره رهنمون میشود؛ چرا که مؤمن واقعی کسی است که به وعدههای خود با خدا و خلق عمل میکند.
• نامیدن کعبه به «بیت عتیق» یادآور این است که دین اسلام، دین آزادگی و رهایی از بندگی غیرخداست و خانهی خدا نماد این آزادگی است؛ پس مسلمان باید در تمام شئون زندگی، آزاد از سلطهی هواهای نفسانی و ستمگران باشد.
• انجام طواف پس از پاکیزگی و وفای به نذر، نشان میدهد که عبادت واقعی، تدریجی و همراه با آمادگی روحی و جسمی است و هر مرحله از آن، مقدمهای برای مرحلهی بعدی است تا بنده با قلبی پاک و روحی آماده به پیشگاه خداوند برسد.