سوره نور — آیه 13

معانی کلمات:

• لَوْلَا: هلا، چرا (برای تحریض و توبیخ به کار میرود).
• جَاءُوا عَلَیْهِ: بر آن (یعنی بر آن اتهام و بهتان) بیاورند.
• شُهَدَاءَ: گواهان و شاهدانی عادل.
• فَإِذْ لَمْ یَأْتُوا: پس چون نیاوردند.
• الْکَاذِبُونَ: دروغگویان.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، کسانی را که به مادر مؤمنان، عایشه صدیقه (رضی الله عنها)، نسبت ناروا دادند، به شدت توبیخ میکند و میفرماید: چرا برای اثبات این اتهام بزرگ، چهار شاهد عادل نیاوردند؟ اگر راست میگفتند، باید برای ادعای خود دلیل و گواه میآوردند. حال که نتوانستند و نخواهند توانست چنین شاهدانی بیاورند، پس در حکم خداوند و در پیشگاه او، دروغگویان حقیقی همانهایند؛ حتی اگر در دل خود گمان کنند که سخنشان درست است. زیرا خداوند متعال برای حفظ آبروی مسلمانان و پاکدامنی جامعه، بیان چنین نسبتی را بدون ارائه چهار شاهد عادل، حرام و دروغ محض قرار داده است. این حکم، یک اصل کلی در اسلام است که هر کس به دیگری نسبت زنا دهد، باید چهار شاهد عادل بیاورد؛ وگرنه دروغگو و مستحق حد قذف (شلاق) خواهد بود.

فواید و پیامهای آیه:

1. عظمت حفظ آبروی مسلمانان: اسلام برای آبروی افراد اهمیت فوقالعادهای قائل است و هیچ کس حق ندارد به آسانی به دیگری تهمت بزند یا آبرویش را بریزد.
2. اصل «بَرائت» و «اصل برائت ذمه»: در اسلام، اصل بر بیگناهی افراد است و هر ادعایی نیاز به دلیل و شاهد دارد؛ نه اینکه با یک اتهام، آبروی کسی ریخته شود.
3. جدی گرفتن گناه زبان: این آیه به ما میآموزد که زبان، نعمت بزرگ الهی است و باید از آن در راه درست استفاده کنیم؛ به گونهای که هر سخنی باید مستند و دارای دلیل باشد.
4. عدالت و شهادت: شهادت دادن، مسئولیت سنگینی است و تنها با شهادت عادلانه و بر اساس علم و یقین میتوان حق کسی را اثبات کرد؛ نه با حدس و گمان.
5. ایمان به حکم خدا: مؤمن باید در برابر احکام الهی تسلیم باشد و بداند که هر حکم خداوند، هرچند سخت به نظر آید، در حقیقت برای حفظ مصالح فرد و جامعه است.
6. دوری از شایعهپراکنی: این آیه به ما هشدار میدهد که از انتشار شایعات و سخنان بیاساس در جامعه خودداری کنیم و بدانیم که دروغگو در پیشگاه خداوند، کسی است که بدون دلیل و برهان سخن میگوید.