شعراء سۈرىسى — ئايەت 215

1) لۇغەت ئىزاھاتى:

• وَاخْفِضْ: "خَفْض" دىن بولۇپ، "تۆۋەنلەتمەك، يۇمشاتماق" دېگەن مەنىدە.
• جَنَاحَكَ: "قانات" مەنىسىدە، بۇ يەردە مەجازىي مەنىدە "يېنىڭىز، مۇئامىلىڭىز" دېگەننى بىلدۈرىدۇ.
• لِمَنِ اتَّبَعَكَ: "سىزگە ئەگەشكەن كىشىلەرگە" دېگەن مەنىدە.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! سىزگە ئىمان كەلتۈرۈپ، سىزنىڭ دەۋىتىڭىزگە ئەگەشكەن مۇئمىنلەرگە قارىتا يۇمشاق مۇئامىلە قىلىڭ، كۆڭلىڭىزنى ئۇلارغا ئاغرىتماڭ، سۆز-ھەرىكىتىڭىزدە كەمتەرلىك ۋە مېھرىبانلىق بىلەن مۇئامىلە قىلىڭ. ئۇلار سىزنىڭ دەۋىتىڭىزنى قوبۇل قىلغان، سىزگە ئەگەشكەن قېرىنداشلىرىڭىز، شۇڭا ئۇلارغا رەھىمدىل بولۇڭ، ئۇلارنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئېلىڭ، ئۇلارغا قاتتىق مۇئامىلە قىلماڭ. بۇ ئايەت پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ۋە ئۇنىڭ ئۈممىتىگە مۇئمىنلەرگە قانداق مۇئامىلە قىلىش كېرەكلىكىنى ئۆگىتىدۇ: ئۇلارغا كەمتەرلىك بىلەن، مېھرىبانلىق بىلەن، يۇمشاق سۆز بىلەن مۇئامىلە قىلىش، ئۇلارنىڭ قەلبىنى ئىسلامغا ئىللىق قىلىش، ئۇلارنىڭ ئىمانىنى مۇستەھكەملەشكە ياردەم قىلىش لازىم. دىققەت قىلىڭكى، بۇ يەردە "مۇئمىنلەر" دەپ ئالاھىدە تەكىتلەنگەن، يەنى مۇناپىق ۋە فاسىقلارغا بۇنداق يۇمشاق مۇئامىلە قىلىنمايدۇ. بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئىسلام جەمئىيىتىدە مۇئمىنلەر ئوتتۇرىسىدا مېھرىبانلىق، كەمتەرلىك ۋە ئىناقلىق بولۇشى كېرەك. بىز بىر-بىرىمىزگە يۇمشاق مۇئامىلە قىلىپ، بىر-بىرىمىزنىڭ ئىمانىنى قۇۋۋەتلەپ، ئاللاھنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشىشكە تىرىشىشىمىز لازىم. بۇ ئايەت شۇنداقلا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەخلاقىنىڭ ئۈلگىسىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ: ئۇ كىشىلەرگە قانداق مۇئامىلە قىلغان بولسا، بىزمۇ شۇنداق مۇئامىلە قىلىشىمىز كېرەك. ئاللاھ تائالا بىزنى مۇئمىن قېرىنداشلىرىمىزغا مېھرىبان، كەمتەر ۋە يۇمشاق مۇئامىلە قىلىدىغانلاردىن قىلسۇن.