Shu'aro surasi — Oyat 215

Kalimalarning ma'nolari:

• وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ: "Qanotingni pastlat" – ya'ni o'zingni kamtarlik bilan tut, yumshoq muomala qil, kibr-u havodan saqlan. Bu kinoya bo'lib, "moyil bo'lmoq, yumshoqlik va rahm-shafqat bilan munosabatda bo'lmoq" ma'nosini anglatadi.
• اتَّبَعَكَ: "Senga ergashgan" – ya'ni da'vatingni qabul qilib, iymon keltirgan.
• الْمُؤْمِنِينَ: "Mo'minlar" – Allohga va Uning Rasoliga chin dildan ishonib, amal qiluvchilar.

Tafsir:

Ushbu oliy martabali oyatda Alloh taolo o'z Payg'ambari Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ga mo'minlar bilan muomala qilish odobini o'rgatmoqda. Ya'ni: "Ey Muhammad! Senga ergashgan, iymon keltirgan va sening da'vatingni qabul qilgan mo'minlarga nisbatan o'zingni past tut, ularga yumshoq va mehribon bo'l. Ularga qanotingni pastlat, ya'ni ular bilan kamtarlik, rahm-shafqat va muloyimlik bilan muomala qil. So'zingda ham, fe'lingda ham ularga nisbatan yumshoq bo'l, ularning ustidan balandlik qilma, ularni xor-hor qilma. Bu buyruq faqat mo'minlarga xosdir – ya'ni senga ergashgan, iymon keltirgan kishilarga. Ammo fosiq va munofiqlarga nisbatan qanot pastlatish, ya'ni ularga yumshoqlik va muloyimlik ko'rsatish buyurilmagan, balki ularga nisbatan qattiqqo'l bo'lish lozimdir. Bu oyatda mo'minlarga nisbatan mehr-oqibat, izzat-hurmat va shafqat ko'rsatish, ularning dardiga quloq solish, ular bilan birga bo'lish, ularni himoya qilish va ularning manfaatlarini o'z manfaatidan ustun qo'yish buyurilmoqda. Payg'ambar (sollallohu alayhi va sallam) bu buyruqni to'liq bajarganlar – mo'minlar bilan juda kamtarin, yumshoq va mehribon bo'lganlar, ularning ahvolini so'rab, dardlariga malham bo'lganlar.

Foydalar va saboqlar:

1. Ushbu oyat musulmonlarga kamtarlik va tavoze'ni o'rgatadi – kishi qanchalik yuqori martabaga erishmasin, mo'min birodarlariga nisbatan kamtar bo'lishi kerak.
2. Mo'minlar jamoasi o'zaro mehr-oqibat, rahm-shafqat va yumshoqlik asosida qurilishi lozim – bu jamoaning mustahkamligi va birligining garovidir.
3. Da'vat qiluvchi va olimlar o'z shogirdlari va izdoshlariga nisbatan yumshoq muomala qilishlari, ularni qo'llab-quvvatlashlari kerak – bu ularning ruhiy holatiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi.
4. Islomda kibr-u havo, takabburlik qat'iyan man etilgan – hatto Payg'ambar (sollallohu alayhi va sallam) kabi ulug' zotga ham kamtarlik buyurilgan.
5. Bu oyat musulmonlarning o'zaro munosabatlarida mehr-oqibat va rahm-shafqatni ustuvor qilishga chorlaydi – bu esa jamiyatda o'zaro ishonch va hamjihatlikni mustahkamlaydi.