سوره نمل — آیه 84

معانی کلمات:

• أَحَطْتُمْ عِلْمًا: به دانش و آگاهی کامل احاطه پیدا کنید.
• أَمَّاذَا: بلکه چه چیز؟ (برای توبیخ و سرزنش به کار رفته است).

تفسیر آیه:

سوق و راندن گناهکاران ادامه مییابد تا آنگاه که به جایگاه حساب و محاکمه میرسند. در آنجا خداوند متعال آنان را مورد خطاب و سرزنش قرار داده و میفرماید: «آیا شما آیات و نشانههای مرا که بر پیامبرانم نازل کردم و نیز نشانههای تکوینی که در جهان هستی برای اثبات یگانگی و شایستگی من برای عبادت قرار دادم، تکذیب کردید، در حالی که هرگز به حقیقت آنها علم و آگاهی کامل نیافته بودید و درباره درستی یا نادرستی آنها تفکر و اندیشه نکرده بودید؟! بلکه از روی جهل و نادانی و بدون هیچ دلیل و برهانی، آنها را دروغ پنداشتید. پس در آن روز، شما چه کاری جز تکذیب و انکار انجام میدادید؟» این سخن برای سرزنش و توبیخ شدید آنان است، به گونهای که هیچ پاسخی برای دفاع از خود نداشته باشند و حجت بر آنان تمام شود. به سبب ظلم و تکذیبشان، فرمان عذاب بر آنان محقق و قطعی میگردد و هیچ عذری برای رهایی از آن نمییابند.

فواید و پیامهای آیه:

1. علم و آگاهی، پیششرط داوری است: انسان نباید بدون شناخت و آگاهی کافی، درباره حقایق دینی داوری کند و آنها را بپذیرد یا رد کند. تکذیب بدون علم، گناهی نابخشودنی است.
2. مسئولیت در برابر اعمال: در قیامت، از انسان درباره اعمالش سؤال میشود و هیچ بهانهای برای نادانی و جهل در برابر آیات روشن الهی پذیرفته نیست.
3. حجت بر انسان تمام است: خداوند با فرستادن پیامبران و نازل کردن کتابهای آسمانی و نشانههای تکوینی، هیچ بهانهای برای بندگان باقی نگذاشته است. بنابراین، کسی که راه کفر را برمیگزیند، با آگاهی و اختیار خود این راه را انتخاب کرده است.
4. سرزنش و توبیخ، بخشی از عدالت الهی است: در قیامت، خداوند با توبیخ و سرزنش گناهکاران، عدالت خود را به نمایش میگذارد تا آنان به خطای خود اعتراف کنند و حجت بر آنان تمام شود.
5. تفکر و تدبر، کلید ایمان: اگر انسان در آیات الهی تدبر کند و از روی علم و آگاهی به آنها بنگرد، هرگز آنها را تکذیب نخواهد کرد. جهل و عدم تفکر، ریشه اصلی کفر و انکار است.