سوره قصص — آیه 23

معانی واژگان:

• وَرَدَ: رسید، وارد شد.
• مَدْيَنَ: شهری در سرزمین شام (یا منطقهای در شمال حجاز) که قوم شعیب در آن میزیستند.
• أُمَّةً: گروهی از مردم.
• يَسْقُونَ: (دامهایشان را) آب میدهند.
• مِن دُونِهِمْ: در کناری و جدای از آنان.
• تَذُودَانِ: (دو زن) گوسفندان خود را از آب بازمیداشتند و دور نگه میداشتند.
• مَا خَطْبُكُمَا: چه کار و چه مشکلی دارید؟ / شأن و وضع شما چیست؟
• يُصْدِرَ الرِّعَاءُ: چوپانان (دامهایشان را) از آب بازگردانند و کنار روند.
• شَيْخٌ كَبِيرٌ: پیری سالخورده و ناتوان.

تفسیر آیه:

هنگامی که موسی علیهالسلام پس از ترک مصر، به چاه آبی در سرزمین مدین رسید، با صحنهای روبهرو شد که در آن گروهی از مردم گرد آمده بودند و به دامهای خود آب میدادند. در گوشهای جدا از آنان، دو زن را دید که گوسفندان خود را از آب دور نگه داشته بودند و اجازه نمیدادند گوسفندانشان با گوسفندان دیگران مخلوط شوند یا به آب نزدیک شوند. موسی که مردی جوان و نیرومند بود، با دیدن این صحنه، دلش به حال آن دو زن سوخت و با مهربانی پرسید: «شما دو نفر چه کار و چه مشکلی دارید؟ چرا دامهایتان را آب نمیدهید؟»

آن دو زن در پاسخ گفتند: «ما هرگز با مردان برای آب دادن دامها مخلوط نمیشویم و توانایی رقابت و ازدحام با آنان را نداریم. بنابراین صبر میکنیم تا همه چوپانان دامهایشان را آب دهند و از سر چاه کنار روند، سپس ما به نوبت دامهای خود را آب میدهیم. پدر ما نیز مردی سالخورده و ناتوان است که توانایی آوردن گوسفندان به اینجا و آب دادن به آنها را ندارد، به همین دلیل ما این کار را بر عهده گرفتهایم.»

این گفتار نشان میدهد که آن دو زن با وجود ضعف جسمانی، عفیف و باوقار بودند و از اختلاط با مردان بیگانه پرهیز میکردند. موسی نیز با شنیدن این سخن، درک کرد که آنان نیازمند کمک هستند و این آغاز آشنایی او با خانواده شعیب پیامبر شد.

فواید و پیامهای آیه:

1. اخلاق جوانمردی و کمک به نیازمندان: موسی علیهالسلام با اینکه خودش غریب و آواره بود، اما به فریاد دو زن ناتوان رسید. این درس بزرگی است که مسلمانان باید در هر شرایطی به یاری یکدیگر بشتابند، حتی اگر خودشان در سختی باشند.
2. عفت و پاکدامنی در جامعه: رفتار آن دو زن نشان میدهد که حتی در شرایط سخت، حفظ عفت و دوری از اختلاط ناروا با نامحرمان یک ارزش والاست و نباید به بهانه نیاز، از این اصل مهم کوتاه آمد.
3. احترام به سالمندان و تقسیم مسئولیت: دختران با اینکه جوان بودند، بار سنگین کار پدر پیر را بر دوش کشیدند و این نمونهای زیبا از نیکی به والدین و احترام به بزرگترهاست.
4. صبر و پرهیز از ازدحام و رقابت ناسالم: آن دو زن به جای رقابت با مردان و ایجاد درگیری، صبر کردند تا نوبتشان شود. این صبر و مدارا، آرامش و احترام را در جامعه به همراه دارد.
5. پاداش الهی برای کمک به نیازمندان: همین کمک کوچک موسی، زمینهساز آرامش، همسر شایسته و زندگی جدیدی برای او در مدین شد. این نشان میدهد که خداوند نیکوکاران را بیپاداش نمیگذارد و هر کار خیری، نتیجهای نیکو در پی دارد.