سوره قصص — آیه 4

معانی واژگان:

• علا: برتری جست، تکبر ورزید و طغیان کرد.
• شیَع: گروهها و دستههای پراکنده.
• یستضعف: ناتوان و زبون میشمارد.
• یذبّح: میکشد و سر میبُرد.
• یستحیی: زنده نگه میدارد و به بردگی میکشد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، نمونهای از طغیان و فساد فرعون را بیان میکند تا عبرتی برای بندگان باشد. فرعون در سرزمین مصر برتری جست و تکبر ورزید و با قدرتِ ظاهری خود، مردم آن سرزمین را به گروههای مختلف تقسیم کرد تا بر آنان حکومت کند. او گروهی از آنان، یعنی بنیاسرائیل را به ضعف و زبونی کشاند و برای نابودی آنان، پسرانشان را سر میبُرید و دختران و زنانشان را زنده نگه میداشت تا به خدمت و بردگی بگیرد. انگیزهٔ او از این کارِ وحشیانه، ترسی بود که از تولد موسی علیهالسلام داشت؛ زیرا به او خبر داده بودند که کودکی از بنیاسرائیل متولد خواهد شد که سلطنتش را برمیاندازد. اما او با جهل خود میخواست با کشتار، جلوی تقدیر الهی را بگیرد، غافل از آنکه ارادهٔ خداوند هرگز با توطئههای ستمگران تغییر نمیکند. در پایان آیه، خداوند او را چنین معرفی میکند: «او از مفسدان بود»؛ یعنی کسی که در زمین فساد و تباهی را گسترش داد و با ظلم و طغیان، از حدود الهی تجاوز کرد.

فواید و درسهای آیه:

• طغیان و تکبر در برابر خداوند، سرانجامی جز ذلت و نابودی ندارد؛ همانگونه که فرعون با همهٔ قدرت خود، به دست موسی علیهالسلام و یارانش غرق شد.
• ظلم و ستم، هرچند در ظاهر قدرت و سلطه بیاورد، اما در نهایت، زمینهساز نابودی ظالم و پیروزی مظلومان صبور است.
• خداوند بر بندگان خود آگاه است و هرگز ستم ستمگران را نادیده نمیگیرد؛ بلکه در زمان مناسب، انتقام مظلومان را میگیرد.
• این آیه، بشارتی برای مستضعفان است که اگر در برابر ظلم صبر کنند و به خدا توکل نمایند، او راه نجات را برایشان فراهم میکند و قدرت ظاهری ستمگران را در هم میشکند.
• ایمان به قضا و قدر الهی، انسان را از ترس و توطئههای دشمنان ایمن میسازد؛ زیرا هیچ کس نمیتواند با حیلههای خود، ارادهٔ خداوند را تغییر دهد.