آل عمران سۈرىسى — ئايەت 145

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• بِإِذْنِ اللَّهِ: ئاللاھنىڭ ئىرادىسى، ھۆكمى ۋە تەقدىرى بىلەن.
• كِتَابًا مُّؤَجَّلًا: مۇئەييەن ۋاقىت بېكىتىلگەن يازما، يەنى ھەر بىر جاننىڭ ئۆلۈم ۋاقتى ئاللاھ تەرىپىدىن ئېنىق بەلگىلەنگەن.
• ثَوَابَ الدُّنْيَا: دۇنيا مەنپەئەتى، دۇنيالىق مۇكاپات.
• ثَوَابَ الْآخِرَةِ: ئاخىرەت مۇكاپاتى، ئاخىرەتلىك ساۋاب.
• الشَّاكِرِينَ: شۈكۈر قىلغۇچىلار، يەنى ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىگە شۈكۈر قىلىپ، ئىتائەت قىلغۇچىلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ھەر قانداق بىر جان ئاللاھنىڭ ئىرادىسى ۋە ھۆكمىسىز ئۆلمەيدۇ. ئاللاھ ھەر بىر جاننىڭ ئۆلۈم ۋاقتىنى ئېنىق بەلگىلەپ يازىپ قويغان بولۇپ، ئۇ ۋاقىتتىن بۇرۇنمۇ، كېيىنمۇ ئۆلمەيدۇ. بۇ ئايەت ئۇھۇد غازىتىدا بەزى مۇسۇلمانلارنىڭ ئۆلۈمدىن قورقۇپ، غازىت مەيدانىدىن چېكىنىشىگە جاۋابەن نازىل بولغان. ئاللاھ تائالا بۇ ئارقىلىق مۇئمىنلەرگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئۆلۈمدىن قېچىشنىڭ پايدىسى يوق، چۈنكى ئۆلۈم ۋاقتى ئاللاھنىڭ قولىدا.

ئاندىن ئاللاھ كىشىلەرنىڭ نىيىتى ۋە مەقسىتىگە قاراپ مۇئامىلە قىلىدىغانلىقىنى بايان قىلىدۇ: كىمكى ئەمەلى بىلەن پەقەت دۇنيا مەنپەئەتىنى، يەنى دۇنيالىق بايلىق، شۆھرەت ياكى غەنىمەتنى كۆزلەيدىكەن، ئاللاھ ئۇنىڭغا دۇنيادىن ئۆزىگە بېكىتىلگەن رىزىقنى بېرىدۇ، ئەمما ئۇنىڭ ئاخىرەتتە ھېچ نېسىۋىسى بولمايدۇ. كىمكى ئەمەلى بىلەن ئاخىرەت ساۋابىنى، يەنى ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى ۋە جەننەتنى كۆزلەيدىكەن، ئاللاھ ئۇنىڭغا ئاخىرەت مۇكاپاتىنى بېرىدۇ، ھەمدە دۇنيادىمۇ ئۆزىگە بېكىتىلگەن رىزىقىنى ئېلىشىغا توسالغۇ بولمايدۇ. بۇ ئايەت ئۇھۇد غازىتىدا ئەمىرنىڭ بۇيرۇقىغا خىلاپلىق قىلىپ، غەنىمەت ئۈچۈن ئورنىنى تاشلاپ كەتكەنلەر ھەققىدە نازىل بولغان دەپ قارىلىدۇ. ئاخىرىدا ئاللاھ شۈكۈر قىلغۇچىلارنى، يەنى ئۆزىگە ئىتائەت قىلىپ، بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنغۇچىلارنى ئەلۋەتتە ئۇلۇغ مۇكاپات بىلەن مۇكاپاتلايدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• ئۆلۈم ۋاقتى ئاللاھ تەرىپىدىن ئېنىق بەلگىلەنگەن بولۇپ، ھېچكىم ئۇنىڭدىن بۇرۇن ئۆلمەيدۇ ۋە كېچىكمەيدۇ. بۇ مۇئمىنلەرگە تەسەللى بېرىدۇ ۋە ئۆلۈمدىن قورقۇشنىڭ ئورۇنسىزلىقىنى ئۆگىتىدۇ.
• ئەمەلنىڭ قىممىتى نىيەتكە باغلىق. دۇنيا مەنپەئەتىنى كۆزلەپ قىلىنغان ئەمەلنىڭ ئاخىرەتتە قىممىتى يوق، ئاخىرەت ساۋابىنى كۆزلەپ قىلىنغان ئەمەل بولسا ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا ئۇلۇغ مۇكاپاتقا ئېرىشتۈرىدۇ.
• ئاللاھ شۈكۈر قىلغۇچىلارنى، يەنى ئۆزىگە ئىتائەت قىلىپ، بەرگەن نېمەتلىرىگە شۈكۈر قىلغۇچىلارنى مۇكاپاتلايدۇ. بۇ ئايەت بىزنى ھەر ۋاقىت ئاللاھقا شۈكۈر قىلىشقا ۋە ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇشقا تەرغىب قىلىدۇ.
• ئىسلام دىنى بىزنى پەقەت دۇنيا ئۈچۈن ياشاشتىن ساقلاندۇرۇپ، ئاخىرەتنى ئەسلىگە ئېلىپ، ئەمەللىرىمىزنى ئاللاھنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن قىلىشقا يېتەكلەيدۇ. بۇ ئايەت قۇرئان كەرىمنىڭ ئىنساننى توغرا يولغا باشلايدىغان، ھەم دۇنيا ھەم ئاخىرەت سائادىتىگە ئېرىشتۈرىدىغان مۇكەممەل كىتاب ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.