Oli Imron surasi — Oyat 145

Kalimalarning ma’nolari:

• Kitāban mu’ajjalan – Alloh taolo har bir jon uchun o‘lim vaqtini yozib qo‘ygan, muayyan muddat bilan kechiktirilgan taqdir.
• Thawābad-dunyā – Amali evaziga dunyo ne’matlarini va o‘lja (g‘animat)ni istash.
• Thawābal-ākhirah – Amali evaziga oxirat savobini va Allohning roziligini istash.
• Ash-shākirīn – Allohga itoat qilgan, Uning buyruqlariga amal qilib, jihod qilgan va ne’matlariga shukr qilgan bandalar.

Tafsir:

Hech bir jon o‘z ajalidan oldin o‘lmaydi va o‘limdan keyin ham bir lahza tirik qolmaydi. O‘lim faqat Allohning izni va qazosi bilan bo‘ladi. Alloh taolo har bir insonning umrini aniq muddat bilan yozib qo‘ygan – bu muddat na oldinga suriladi, na orqaga qoldiriladi. Bu haqiqat Uhud jangida musulmonlar orasida tarqalgan “Payg‘ambar (s.a.v.) o‘ldirildi” degan mish-mish tufayli ba’zilar jang maydonini tark etib, o‘lja (g‘animat) olishga shoshilganlarida nozil bo‘ldi. Alloh ularga bildirdiki, agar o‘lim taqdiri kelgan bo‘lsa, hech qanday harakat uni to‘xtata olmaydi va agar ajali yetmagan bo‘lsa, hech narsa ularni o‘ldira olmaydi.

Keyin Alloh taolo bandalarning niyatlariga qarab mukofot berishini bayon qildi: Kim amali bilan faqat dunyo manfaati va o‘ljasini istasa, unga faqat taqdirda yozilgan dunyo ulushi beriladi, ammo oxiratda unga hech qanday savob yo‘q. Kim esa amali bilan oxirat savobini va Allohning roziligini istasa, unga oxiratdagi ulkan mukofot beriladi va dunyodagi rizqi ham yetib boradi. Alloh taolo shukr qiluvchi bandalariga – ya’ni Uning buyruqlariga itoat qilib, jihodda sabr qilgan va ne’matlariga shukr aytganlarga – eng go‘zal mukofotni beradi.

Foydalar:

• O‘lim va hayot to‘liq Allohning qo‘lidadir. Bu e’tiqod musulmonga botil qo‘rquvlardan xalos bo‘lish va faqat Allohga tavakkal qilish quvonchini beradi.
• Insonning niyati uning amalidan muhimroqdir. Kim dunyoni niyat qilsa, dunyodan o‘z ulushini oladi, kim oxiratni niyat qilsa, ikkala dunyoda ham yaxshilikka erishadi.
• Alloh taolo shukr qiluvchi bandalarini sevadi va ularga o‘z fazli bilan mukofot beradi. Shukr – bu ne’matlarni Allohdan bilish va ulardan Uning roziligi yo‘lida foydalanishdir.
• Bu oyat musulmonlarni jihod va sabrga undaydi, chunki haqiqiy g‘olib – dunyo o‘ljasini emas, balki Allohning roziligini istagan kishidir.