Аль Имран сүрөсү — Аят 168

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• الَّذِينَ قَالُوا: айткан адамдар — бул жерде эки жүздүүлөр (мунафыктар), тактап айтканда Абдуллах ибн Убайй жана анын жолдоштору.
• لِإِخْوَانِهِمْ: бир туугандарына — бул жерде кан жакындыгы боюнча бир туугандар, дини боюнча эмес. Алар Ухуд согушунда шейит болгон мусулмандар.
• وَقَعَدُوا: алар отуруп калышты — согушка чыкпай, үйлөрүндө отуруп калышты.
• لَوْ أَطَاعُونَا: эгер алар бизге баш ийишсе — башкача айтканда, Мухаммад пайгамбарга (с.а.в.) ээрчибесе жана согушка чыкпаса.
• مَا قُتِلُوا: алар өлтүрүлмөк эмес.
• فَادْرَءُوا: анда силер түртүп кетиргиле, четтеткиле, кутулгула.
• عَنْ أَنفُسِكُمُ الْمَوْتَ: өзүңөрдөн өлүмдү.
• إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ: эгер чын айткандардан болсоңор.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аятта Аллах Таала эки жүздүү мунафыктардын сөзүн жана алардын жүрүм-турумун ашкерелеп жатат. Алар Ухуд согушуна чыкпай, үйлөрүндө отуруп калышкан. Анан согушта шейит болгон мусулмандар жөнүндө, алар менен кан жакындыгы бар адамдар тууралуу: «Эгер алар биздин кеңешибизди алып, согушка чыкпай, үйлөрүндө отурушса, өлтүрүлмөк эмес» — деп айтышты. Алар өздөрүнүн акылдуулугун, сактыгын жана айлакерлигин мактап, согушка чыккандардын өлүмүнө өздөрүнүн кеңеш бербегенин себеп кылышты.

Ошондо Аллах пайгамбарга (с.а.в.) айттырды: «Эгер силер чын айткандардан болсоңор, анда өзүңөрдөн өлүмдү түртүп кетиргиле, четтеткиле!» Башкача айтканда, эгер силердин отуруп калышыңар жана айлакерлигиңер өлүмдөн куткарар болсо, анда өзүңөргө келген өлүмдү да ошол айлакерлигиңер менен түртүп кетиргиле. Бирок өлүмдүн убактысы белгиленген, ага эч ким тоскоол боло албайт. Согушка чыгуу же чыкпоо өлүмдүн убактысын өзгөртпөйт. Эгер алар чын айткан болушса, өздөрүнүн өлүмүн да четтетишмек. Демек, алардын сөзү жалган жана негизсиз экенин Аллах ачык көрсөттү.

1. Аяттан алынуучу пайдалар:

• Өлүмдүн убактысы Аллахтын колунда: Эч ким өз айлакерлиги, сактыгы же качып калышы менен өлүмдүн убактысын өзгөртө албайт. Бул ыймандуу адамга тынчтык жана ишеним берет — Аллахтын жазуусунан эч нерсе качып кутулбайт.
• Жалган ишенимдерден сактануу: «Эгер ушундай кылбасак, өлмөк эмеспиз» деген ой — бул жалган жана адашуу. Мусулман Аллахка таянып, себептерди колдонуп, натыйжаны Аллахка тапшырышы керек.
• Жихаддын артыкчылыгы: Согушка чыгуу же чыкпоо өлүмдү жакындаштырбайт же алысташтырбайт. Жихад — Аллахтын жолунда болгон улуу ибадат, ал эч качан өлүмдүн себеби эмес, тескерисинче, ыймандын жана такыбалыктын белгиси.
• Мунафыктыктан сактануу: Эки жүздүүлүк адамды адаштырат. Мунафыктар сыяктуу сөздөрдү айтуудан жана башкалардын өлүмүнө өздөрүнүн кеңешин себеп кылуудан сактануу керек.
• Аллахтын илиминин кемчиликсиздиги: Аллах бардык нерсени билет, анын ичинде адамдардын ички ойлорун жана жашыруун сөздөрүн да. Ошондуктан адамдар Аллахтан коркуп, чынчыл болушу керек.
• Исламдын акыйкаттыгы: Бул аят Исламдын өлүм жөнүндөгү түшүнүгүнүн тууралыгын жана акыйкаттыгын көрсөтөт. Ислам адамды өлүмдөн коркпоого, Аллахтын жазуусуна ыраазы болууга үндөйт. Бул — чыныгы бакыттын жана тынчтыктын жолу.