سوره آل عمران — آیه 168

معانی کلمات:

• فَادْرَؤُوا: دفع کنید، دور کنید.
• صادقین: راستگویان.

تفسیر آیه:

این آیه به منافقانی اشاره دارد که از شرکت در جهاد و جنگ اُحد خودداری کردند و در خانه‌ها نشستند. آنان به بستگان و نزدیکان خود که در میدان جنگ به شهادت رسیده بودند، چنین گفتند: «اگر آنان از ما اطاعت می‌کردند و به جنگ نمی‌رفتند، هرگز کشته نمی‌شدند.» این سخن آنان نشان‌دهندهٔ باور غلطشان بود که گمان می‌کردند با نشستن از جنگ، می‌توانند از مرگ فرار کنند و مرگ را از خود دور سازند.

خداوند به پیامبرش دستور می‌دهد که در پاسخ به این ادعای باطل آنان بگوید: «اگر در این ادعای خود راستگو هستید که با نشستن از جنگ می‌توان از مرگ جلوگیری کرد، پس مرگ را از خودتان دور کنید و آن را از خود دفع نمایید.» این سخن در واقع ابطال اندیشهٔ منافقان است، زیرا مرگ و اجل به دست خداست و هیچ‌کس نمی‌تواند با تدبیر و حیلهٔ خود از آن بگریزد. اگر آنان واقعاً راست می‌گفتند که نشستن از جنگ، سبب نجات از مرگ است، باید بتوانند مرگ را از خود دفع کنند، اما چنین چیزی ممکن نیست.

فواید و پیام‌های آیه:

1. توحید و ایمان به قضا و قدر: این آیه به ما می‌آموزد که مرگ و زندگی به دست خداست و هیچ‌کس نمی‌تواند با چاره‌اندیشی یا فرار از میدان جهاد، از اجل خود بگریزد. ایمان به تقدیر الهی، آرامش و اطمینان را در دل مؤمن ایجاد می‌کند.
2. نکوهش ترس و سستی در جهاد: آیه نشان می‌دهد که ترس از مرگ و کناره‌گیری از جهاد در راه خدا، نه‌تنها سودی ندارد، بلکه نشانهٔ ضعف ایمان و نفاق است. مؤمن واقعی در راه خدا می‌جنگد و به وعدهٔ الهی اعتماد دارد.
3. پاسخ به شبهات و ادعاهای باطل: این آیه روشن می‌سازد که باید با استدلال و منطق، ادعاهای نادرست را پاسخ داد و بطلان آنها را آشکار کرد، چنانکه خداوند با این استدلال زیبا، منافقان را محکوم می‌کند.
4. ترغیب به شهادت و ایثار: این آیه، شهادت در راه خدا را افتخاری بزرگ معرفی می‌کند و مؤمنان را ترغیب می‌نماید که جان خود را در راه حق فدا کنند، زیرا شهادت نه پایان زندگی، بلکه آغاز حیات جاودانه است.