સૂરા આલ-ઇમરાન — આયત 168

૧) શબ્દોની સમજૂતી:

• الَّذِينَ قَالُوا: તે લોકો જેમણે કહ્યું — અહીં નફિકો (દ્વિમુખી લોકો) અને કપટીઓનો ઉલ્લેખ છે.
• لِإِخْوَانِهِمْ: તેમના ભાઈઓને — અહીં સંબંધી ભાઈઓ (ખૂનના સંબંધી) અર્થમાં છે, ધાર્મિક ભાઈઓ નહીં.
• وَقَعَدُوا: અને તેઓ બેસી રહ્યા — એટલે કે જિહાદમાં જવાથી પાછા રહ્યા.
• لَوْ أَطَاعُونَا: જો તેઓએ અમારી વાત માની હોત.
• مَا قُتِلُوا: તો તેઓ માર્યા ન ગયા હોત.
• فَادْرَءُوا: તો તમે દૂર કરો / દફન કરો.
• عَنْ أَنفُسِكُمُ الْمَوْتَ: તમારી જાત પરથી મોતને.
• إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ: જો તમે સાચા હો.

૨) આયતની તફસીર:

આ આયતમાં અલ્લાહ તઆલા તે કપટી અને નફિક લોકોની વાત કરે છે, જેઓ પોતે તો ઉહુદના યુદ્ધમાં જવાથી પાછા રહ્યા અને બેસી રહ્યા, પરંતુ તેમણે પોતાના સંબંધી ભાઈઓને — જેઓ ઉહુદમાં શહીદ થયા — વિશે કહ્યું કે: "જો તેઓએ અમારી વાત માની હોત અને યુદ્ધમાં ન ગયા હોત, તો તેઓ કદી માર્યા ન ગયા હોત."

એટલે કે તેઓ એવું માનતા હતા કે યુદ્ધમાં જવું એ જ મોતનું કારણ છે, અને ઘરે બેસી રહેવું એ જ જીવન બચાવવાનું સાધન છે. તેઓએ શહીદોના શહીદ થવાને તેમના જિહાદમાં જવાના કારણે ગણાવ્યું, જ્યારે હકીકતમાં શહાદત એ અલ્લાહ તરફથી મળતું ઉચ્ચ સન્માન છે.

ત્યારે અલ્લાહ તઆલા પોતાના નબી ﷺ ને કહે છે: "તમે તેમને જવાબ આપો કે — જો તમે સાચા હો અને તમારો દાવો સાચો હોય કે ઘરે બેસી રહેવાથી મોતથી બચી શકાય છે, તો પછી તમારી જાત પરથી મોતને દૂર કરીને બતાવો! જ્યારે મોતનો સમય આવશે ત્યારે તમારી બધી યુક્તિઓ, ચાલાકીઓ અને ઘરે બેસી રહેવું તમને મોતથી બચાવી શકશે નહીં."

આનો અર્થ એ છે કે મોત અલ્લાહના હાથમાં છે, તે નિર્ધારિત સમયે આવશે જ. યુદ્ધમાં જવાથી કે ન જવાથી મોતનો સમય બદલાતો નથી. જેનું મોત લખાયું છે તે નિર્ધારિત સમયે આવશે જ, અને જેને અલ્લાહ જીવન આપવા માંગે તે જીવશે. આમ, જિહાદમાં જવું કે ન જવું એ મોતનું કારણ નથી, પરંતુ અલ્લાહનો આદેશ પાળવો અને તેના માર્ગમાં લડવું એ ઈમાન અને ઈખ્લાસની નિશાની છે.

૩) આ આયતમાંથી મળતા ફાયદા અને શીખ:

1. મોત અલ્લાહના હાથમાં છે: કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાની ચાલાકી, યુક્તિ કે ઘરે બેસી રહેવાથી મોતને ટાળી શકતો નથી. મોતનો સમય અલ્લાહે નક્કી કર્યો છે, તે ચોક્કસ સમયે આવશે જ.
2. જિહાદ અને શહાદત એ સન્માન છે: અલ્લાહના માર્ગમાં લડવું અને શહ