سوره لقمان — آیه 16

معانی کلمات:

• مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ: به اندازهٔ وزن یک دانهٔ خردل (بسیار کوچک و ریز).
• لَطِيفٌ: بسیار باریکبین و آگاه از ریزترین امور؛ کسی که از ظرافت و دقّت کامل برخوردار است.
• خَبِيرٌ: آگاه از حقیقت و باطن همهچیز.

تفسیر آیه:

لقمان حکیم در ادامهٔ پندهای خود به فرزندش میفرماید: «ای پسر عزیزم! بدان که اگر عملِ نیک یا بد، حتی به اندازهٔ سنگینی یک دانهٔ خردل — که در نهایت کوچکی است — باشد و در دلِ صخرهای پنهان باشد، یا در گوشهای از آسمانها و زمین جای گرفته باشد، خداوند آن را در روز قیامت حاضر میکند و به آن رسیدگی مینماید. هیچ عمل کوچکی از دیدگاه خدا پنهان نمیماند و او آن را برای پاداش یا کیفر میآورد. بهراستی که خداوند نسبت به بندگانش بسیار باریکبین و دقیق است و از همهٔ اسرار و نهانها آگاه است. او میداند که هر کاری در کجا و چگونه انجام شده و هیچ چیز از علم او پوشیده نیست.»

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه به انسان میآموزد که هیچ عملی، هرقدر کوچک و پنهان باشد، از دیدگاه خداوند پوشیده نمیماند و همهٔ اعمال در پیشگاه او محفوظ است. این باور، انسان را به مراقبت دائمی از رفتار خود دعوت میکند.
• آگاهی از این حقیقت که خداوند «لطیف» و «خبیر» است، آرامش عمیقی به مؤمن میبخشد؛ زیرا میداند که در هیچ شرایطی تنها نیست و خداوند از تمام تلاشها و نیّتهای خیر او باخبر است و پاداش آن را ضایع نخواهد کرد.
• این آیه انگیزهٔ قوی برای انجام کارهای نیک، حتی کوچکترین آنها، ایجاد میکند و در عین حال، هشدار میدهد که از گناهان کوچک نیز نباید غافل بود؛ چرا که همهچیز در محاسبهٔ الهی ثبت میشود.
• ایمان به این ویژگیهای خداوند، انسان را از وابستگی به قضاوت دیگران بینیاز میکند و او را بهسوی اصلاح باطن و پاکی درون سوق میدهد.