سوره لقمان — آیه 20

### معانی واژگان

• سَخَّرَ: رام و مسخّر کرد، یعنی بهرهبرداری از چیزی را برای انسان ممکن ساخت.
• أَسْبَغَ: کامل و تمام گردانید، بهطور کامل ارزانی داشت.
• نِعَمَهُ: نعمتهای خود را.
• ظَاهِرَةً: آشکار و پیدید، مانند زیبایی اندام و سلامتی بدن.
• بَاطِنَةً: پنهان و درونی، مانند عقل و علم و معرفت.
• مُنِیرٍ: روشن و روشنیبخش، کتابی که حق را از باطل آشکار میکند.

### تفسیر آیه

ای مردم! آیا نمیبینید و به چشم دل نمینگرید که خداوند آنچه را در آسمانهاست — مانند خورشید، ماه، ستارگان و ابرها — و آنچه را در زمین است — مانند حیوانات، درختان، آبها و منابع گوناگون — برای شما رام و مسخّر کرده است؟ یعنی بهرهبرداری از همه اینها را برای شما ممکن ساخته و در خدمت شما قرار داده است. او نعمتهای خود را بر شما کامل و تمام گردانیده است؛ نعمتهایی که برخی آشکار و پیداست، مانند زیبایی اندام، سلامت جسم و تواناییهای ظاهری، و برخی پنهان و درونی است، مانند عقل، فهم، علم و معرفت قلبی که شما را از دیگر موجودات متمایز میسازد.

با این حال، با وجود این همه نعمت و نشانههای روشن، برخی از مردم هستند که درباره خداوند — یعنی در مورد توحید و یگانگی او و عبادت خالصانهاش — مجادله و ستیز میکنند، در حالی که هیچ دانش و آگاهی درستی ندارند، نه از روی هدایت و راهنمایی عقل سلیم سخن میگویند، و نه کتاب روشن و روشنگری از جانب خداوند در دست دارند که حقیقت دعوی آنان را ثابت کند. آنان تنها از روی تقلید و جهل، به انکار خدا و نعمتهای او میپردازند.

### فواید و پیامهای آیه

1. شکرگزاری نعمتهای الهی: این آیه ما را به تفکر در نعمتهای بیپایان خداوند دعوت میکند تا با شناخت این نعمتها، شکرگزار او باشیم و از آنها در مسیر بندگی و اطاعت استفاده کنیم.
2. نشانهشناسی در آفرینش: تسخیر آسمانها و زمین برای انسان، نشانهای از لطف و مهربانی خداوند است و ما را به شناخت بیشتر او و قدرت بینهایتش رهنمون میشود.
3. نعمتهای ظاهر و باطن: خداوند هم نعمتهای ظاهری (مانند سلامتی و روزی) و هم نعمتهای باطنی (مانند عقل و ایمان) را به ما ارزانی داشته است؛ بنابراین باید از هر دو در مسیر رضایت او بهره ببریم و شکرگزار هر دو باشیم.
4. پرهیز از مجادله بیاساس: این آیه هشدار میدهد که مجادله درباره دین و خداوند بدون علم و دلیل و بر اساس تقلید کورکورانه، نهتنها بیفایده است، بلکه انسان را از راه حق دور میکند و موجب گمراهی میشود.
5. دعوت به علم و بصیرت: اسلام دین علم و آگاهی است و از پیروان خود میخواهد که با دانش و دلیل و بر اساس کتاب روشن الهی به شناخت حقایق بپردازند، نه با جهل و تقلید.