سوره لقمان — آیه 19

معانی کلمات:

• وَاقْصِدْ: میانه‌روی کن، راه میانه را برگزین.
• وَاغْضُضْ: کم کن، پایین بیاور.
• أَنكَرَ: زشت‌ترین، ناپسندترین.

تفسیر آیه:

لقمان حکیم در ادامه پندهای پدرانه خود به فرزندش، او را به رعایت اعتدال و وقار در رفتار فرا می‌خواند. او می‌گوید: «در راه رفتنت میانه‌رو باش» یعنی نه چنان با تکبر و ناز راه بروی که گویی بر زمین مسلطی و نه چنان آهسته و سست که نشانه ناتوانی و بیماری باشد؛ بلکه راه رفتنی متین، آرام و همراه با وقار که نشانه شخصیت و متانت توست.

سپس به او می‌آموزد که «صدایت را پایین بیاور و بلند مکن». چرا که بلند کردن صدا در هنگام سخن گفتن، ادب گفتگو را خدشه‌دار می‌کند و موجب آزار دیگران می‌شود. خداوند برای روشن شدن این مطلب، مثلی زشت و گویا می‌زند: «به راستی زشت‌ترین و ناپسندترین صداها، صدای خران است» که با فریادهای بلند و گوشخراش خود، نه تنها هیچ معنایی نمی‌رسانند، بلکه باعث نفرت و انزجار شنوندگان می‌شوند. این تشبیه، هشدار جدی به انسان است که اگر صدای خود را بی‌مورد بلند کند، به این حیوان بی‌شعور تشبیه شده است.

فواید و پیام‌های آیه:

• اسلام دین اعتدال و میانه‌روی است؛ حتی در راه رفتن نیز افراط و تفریط مذموم است و مؤمن باید همواره الگوی متانت و وقار باشد.
• ادب گفتگو و رعایت حدود صدا، از نشانه‌های ایمان و شخصیت والای انسانی است. کسی که صدای خود را کنترل می‌کند، در واقع بر نفس خود مسلط است.
• قرآن کریم با بیان مثال‌های محسوس و ملموس، مفاهیم اخلاقی را به زیباترین شکل به ذهن نزدیک می‌کند تا انسان با شنیدن این تشبیه، از رفتار ناپسند دوری گزیند.
• این آیه به ما می‌آموزد که در تمام شئون زندگی، از جمله راه رفتن و سخن گفتن، باید الگوی رفتاری شایسته‌ای داشته باشیم تا دیگران از اخلاق نیکوی ما الهام بگیرند و جامعه‌ای سالم و باوقار بسازیم.