Fotir surasi — Oyat 43

Kalimalarning ma'nolari:

• Istikbor: Kibr qilish, o‘zini katta tutish.
• Makr: Hiyla-nayrang, aldash, yashirincha yomonlik qilish.
• Yahiiqu: O‘rab oladi, qamrab oladi, yetib boradi.
• Sunna: Allohning odati, qonuni — ya’ni gunohkorlarga azob yuborish tartibi.
• Tabdil: O‘zgartirish, boshqa narsaga almashtirish.
• Tahvil: Bir joydan boshqa joyga ko‘chirish, boshqasiga yo‘naltirish.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo Makka mushriklarining holatini bayon qilmoqda. Ular: “Biz eng katta mol-mulk va kuchga egamiz, albatta azoblanmaymiz”, deb qasam ichgan edilar. Lekin ularning bu qasamlari haqni izlab, to‘g‘ri yo‘lni topish uchun emas, balki yer yuzida kibr qilish, o‘zlarini ulug‘lash va odamlarga qarshi yashirin hiyla-nayrang qilish uchun edi. Ular Payg‘ambar va mo‘minlarga qarshi turli makr-u hiylalar uyushtirdilar, lekin bu makrlarning oqibati faqat o‘zlariga qaytadi. Chunki yomon makr o‘z egasini halok qiladi, boshqaga zarar yetkaza olmaydi.

Keyin Alloh taolo ularga tahdid qilib: “Bu kibr va makr qiluvchilar o‘zlaridan oldin o‘tgan kofirlarga tushgan azobni kutmaydilarmi?” deydi. Ya’ni ular ham xuddi o‘tgan ummatlar kabi halokatga uchraydilar. Bu Allohning o‘zgarmas qonunidir. Allohning bu sunnatini (azob yuborish qonunini) hech kim o‘zgartira olmaydi va uni boshqa tomonga burib yubora olmaydi. Ya’ni azob kofirlardan qaytarilmaydi va boshqa gunohsizlarga ko‘chirilmaydi. Bu — adolatli va hikmatli ilohiy qonundir.

Foydalar va saboqlar:

1. Kibr va takabburlik insonni halokatga yetaklovchi eng katta illatlardan biridir. Kim yer yuzida kibr bilan yursa, oxir-oqibat xor bo‘ladi.
2. Yomon niyat va hiyla-nayrang qilgan kishi o‘z qozoniga o‘zi tushadi. Makrning zarari faqat makr qiluvchining o‘ziga qaytadi.
3. Allohning qonunlari o‘zgarmasdir. Kim zulm va kufr yo‘lini tutsa, avvalgi halok bo‘lganlardek jazolanadi. Bu qonun hech kim uchun o‘zgartirilmaydi.
4. Bu oyat mo‘minlarga sabr va ishonch bag‘ishlaydi — zolimlar qanchalik kuchli bo‘lmasin, ularning oqibati halokatdir.
5. Inson har bir ishida niyatini to‘g‘rilashi kerak. Agar niyat xolis bo‘lmasa, amal ham barakasiz bo‘ladi.