سوره زمر — آیه 59

معانی کلمات:

• بَلیٰ: آری، چنین است (برای تأکید و اثبات مطلب).
• آیاتی: نشانهها و دلایل روشن من (قرآن و معجزات).
• فَکَذَّبْتَ: پس تکذیب کردی و دروغ شمردی.
• وَاسْتَکْبَرْتَ: و تکبّر ورزیدی و گردنکشی کردی (از پذیرش حق سر باز زدی).
• مِنَ الْکَافِرِینَ: از زمره کافران و منکران.

تفسیر:

این آیه پاسخ خداوند به سخن کسانی است که در قیامت آرزو میکنند: «ای کاش به سوی دنیا بازگردانده میشدم تا از نیکوکاران باشم!» اما خداوند به آنها میفرماید: «آری، چنین نیست که میگویی؛ بلکه حقیقت این است که آیات و نشانههای روشن من (قرآن و دلایل هدایت) به تو رسید، اما تو آنها را تکذیب کردی و در برابر حق، تکبّر ورزیدی و از پذیرش آن سر باز زدی، و از زمره کافران به خدا و آیات و رسولان او بودی.»

به عبارت دیگر، این آیه بیان میکند که هیچ عذری برای آنها باقی نیست؛ زیرا راه هدایت برایشان روشن شده بود، اما آنها به دلیل تکبّر و لجاجت، آن را نپذیرفتند و به جای ایمان، کفر را برگزیدند. پس این آرزوی بازگشت، نه از روی صدق و ایمان، بلکه ناشی از ترس از عذاب است و در آن زمان هیچ سودی ندارد.

فواید و پیامهای آیه:

1. مسئولیتپذیری در برابر هدایت: هر کس که آیات الهی به او برسد، در برابر پذیرش یا ردّ آن مسئول است و نمیتواند در قیامت ادعای بیاطلاعی کند.
2. تکبّر، مانع بزرگ هدایت: بزرگترین مانع پذیرش حق، تکبّر و خودبرتربینی است؛ کسی که در برابر حق فروتنی نکند، از هدایت محروم میماند.
3. اهمیت استفاده از فرصتها: دنیا محل عمل و فرصت هدایت است؛ کسی که این فرصت را از دست بدهد، در آخرت پشیمان میشود، اما پشیمانی او سودی ندارد.
4. رحمت و عدالت الهی: خداوند با ارسال آیات و رسولان، حجت را بر بندگان تمام کرده است؛ بنابراین عذاب او عادلانه است و هیچ ظلمی در آن نیست.
5. تشویق به پذیرش حق: این آیه مؤمنان را ترغیب میکند که در برابر آیات الهی تواضع کنند و از تکبّر بپرهیزند تا در قیامت از پشیمانی و عذاب در امان باشند.