نساء سۈرىسى — ئايەت 112

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• يَكْسِبْ: قازانماق، قىلماق، ئۆزىگە يۈكلىمەك.
• خَطِيئَةً: خاتالىق، بىلمەستىن ياكى بىلىپ تۇرۇپ قىلىنغان گۇناھ.
• إِثْمًا: ئېغىر گۇناھ، ئاتايىتەن قىلىنغان يامان ئىش.
• يَرْمِ بِهِ: ئۇ گۇناھنى باشقا بىرىگە ئاتماق، تۆھمەت قىلماق.
• بَرِيئًا: گۇناھسىز، پاك، ئەيىبسىز ئادەم.
• احْتَمَلَ: ئۆزىگە يۈكلەپ قالدى، كۆتۈرۈپ قالدى.
• بُهْتَانًا: تۆھمەت، يالغان ئەيىبلەش — ئاڭلىغان ئادەمنى ھەيران قالدۇرىدىغان دەرىجىدە يامان يالغان سۆز.
• مُّبِينًا: ئوپئوچۇق، ئاشكارا، روشەن.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا بىر مۇھىم ئەخلاقىي ۋە ئىجتىمائىي مەسىلىنى بايان قىلىدۇ: كىمكى بىر خاتالىق ياكى گۇناھ قىلىپ، ئاندىن ئۇ گۇناھنى باشقا بىر پاك، گۇناھسىز ئادەمگە ئاتسا، يەنى "بۇنى مەن ئەمەس، ئۇ قىلدى" دەپ تۆھمەت قىلسا، ئۇنداق ئادەم ئىككى چوڭ يامان ئىشنى بىرلا ۋاقىتتا قىلغان بولىدۇ: بىرىنچىسى — ئۆزى قىلغان گۇناھنى يوشۇرۇش ئۈچۈن يالغان تۆھمەت قىلىش، ئىككىنچىسى — بىگۇناھ ئادەمنى ئەيىبلەپ، ئۇنىڭغا زۇلۇم قىلىش. شۇڭا ئۇ ئادەم ئۆزىگە ئېغىر بىر تۆھمەت ۋە ئوپئوچۇق گۇناھنى يۈكلەپ قالغان بولىدۇ.

بۇ ئايەتنىڭ نۇزۇل سەۋەبىگە قارىغاندا، بىر كىشى بىرەر نەرسىنى ئوغرىلاپ ياكى بىر گۇناھ قىلىپ، ئاندىن ئۇنى بىر يەھۇدىي ياكى بىر پاك ئادەمگە تۆھمەت قىلغان ۋەقەگە ئىشارە قىلىنىدۇ. ئاللاھ تائالا بۇنداق قىلىشنىڭ قانچىلىك چوڭ خاتالىق ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ، مۇسۇلمانلارنى بۇنداق يامان ئىشتىن قاتتىق ئاگاھلاندۇرىدۇ.

بۇ ئايەت شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئۆز گۇناھىنى باشقىلارغا ئارتىش، بىگۇناھ ئادەمنى ئەيىبلەش ۋە يالغان تۆھمەت قىلىش ئىسلام دىنىدا قاتتىق قەدەغە قىلىنغان. بۇنداق قىلغان ئادەم ئۆزىنىڭ گۇناھىنى يوشۇرۇش ئۈچۈن يەنە بىر قاتلام گۇناھقا پاتىدۇ، ھەمدە بىگۇناھ ئادەمنىڭ ھۆرمىتىگە زىيان يەتكۈزىدۇ. ئاللاھ تائالا ھەر بىر ئادەمنىڭ قىلغان ئىشىنى بىلىپ تۇرىدۇ ۋە ھەقىقەتنى ئاشكارا قىلىدۇ.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• ئىسلام دىنى بىگۇناھ ئادەمنى قوغداشقا، ئۇنىڭ ھۆرمىتىنى ساقلاشقا چوڭ ئەھمىيەت بېرىدۇ. بىرەر ئادەمنى ئەيىبلەشتىن بۇرۇن ئىنتايىن ئېھتىيات قىلىش كېرەك.
• ئۆز خاتالىقىنى يوشۇرۇش ئۈچۈن باشقىلارغا تۆھمەت قىلىش ئەڭ يامان ئەخلاقسىزلىكلەردىن بىرىدۇر. بۇنداق قىلىش ئادەمنىڭ ئىمانىغا ۋە ئەخلاقىغا زىيان يەتكۈزىدۇ.
• ئاللاھ تائالا ھەممە ئىشنى كۆرۈپ تۇرىدۇ ۋە ھەر بىر ئادەمگە قىلغان ئىشىنىڭ ھەققىنى بېرىدۇ. شۇڭا ھەقىقەتنى يوشۇرۇش ياكى يالغان تۆھمەت قىلىش بىلەن ھېچقانداق پايدىغا ئېرىشىش مۇمكىن ئەمەس.
• ئىسلام دىنى ئادالەتنى ۋە ھەقىقەتنى قوغداشنى تەلەپ قىلىدۇ. ھەر بىر مۇسۇلمان ئۆز سۆزىدە ۋە ئىشىدا راستچىل بولۇشى، باشقىلارغا زۇلۇم قىلماسلىقى كېرەك.
• بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئەسكەرتىدۇكى، گۇناھ قىلىش ئادەمنى تېخىمۇ چوڭ گۇناھقا ئېلىپ بارىدۇ. شۇڭا گۇناھتىن ساقلىنىش ۋە خاتالىقنى ئېتىراپ قىلىپ تەۋبە قىلىش ئەڭ ياخشى يولدۇر.
• ئاللاھ تائالا تەۋبە قىلغان بەندىلىرىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ. ئەگەر بىرەر ئادەم خاتالىق قىلىپ قالسا، ئۇنى باشقىلارغا ئارتىش ئورنىغا، ئاللاھقا تەۋبە قىلىپ، ھەقىقەتنى ئېيتىشى كېرەك.