سوره غافر — آیه 29

معانی کلمات:

• ظاهرین: غالب و پیروز، چیره بر دشمن.
• بأس الله: عذاب و مجازات سخت الهی.
• سبیل الرشاد: راه درست و طریق هدایت و رستگاری.

تفسیر آیه:

مؤمن آل فرعون که ایمان خود را پنهان کرده بود، پس از آنکه فرعونیان تصمیم به کشتن موسی (علیهالسلام) گرفتند، با مهربانی و دلسوزی به آنان گفت: ای قوم من! امروز پادشاهی و حکومت از آنِ شماست و در سرزمین مصر بر بنیاسرائیل و دیگران چیرهاید و قدرتمندید. اما این قدرت و سلطنت شما را از عذاب خدا نجات نخواهد داد. اگر عذاب الهی به سبب کشتن پیامبرش بر ما نازل شود، چه کسی میتواند ما را از آن محافظت کند و یاریمان دهد؟ هیچکس! پس پیش از آنکه عذاب فرا رسد، از این کار خطرناک دست بردارید.

اما فرعون که غرق در غرور و خودخواهی بود، به جای پذیرش این نصیحت، با تکبر پاسخ داد و گفت: ای مردم! من جز آنچه را که خود صلاح میدانم به شما نشان نمیدهم و پیشنهاد نمیکنم. رأی و نظر من همان است که خودم به آن عمل میکنم، و آن کشتن موسی است تا فساد و شر او را از بین ببریم. من شما را جز به راه درست و طریق رستگاری دعوت نمیکنم و این همان راهی است که سعادت شما در آن است.

فواید و پیامهای آیه:

1. نصیحت و خیرخواهی حتی در برابر ظالمان: مؤمن آل فرعون با وجود آنکه در دربار فرعون بود، با شجاعت و دلسوزی، قوم خود را از عذاب الهی ترساند و این نشان میدهد که امر به معروف و نهی از منکر در هر شرایطی واجب است و نباید از قدرت و جبروت ظالمان هراسید.
2. بیاعتباری قدرت و سلطنت در برابر اراده خدا: قدرت و پادشاهی هرچند عظیم باشد، در برابر عذاب الهی هیچ ارزشی ندارد و نمیتواند مانع قهر خداوند شود. انسان نباید به قدرت و ثروت خود مغرور شود.
3. خطر پیروی کورکورانه از رهبران گمراه: فرعون با وجود روشن بودن حق، قوم خود را به راه باطل دعوت میکرد و آنان نیز بدون تفکر از او پیروی میکردند. این هشدار جدی است که انسان باید در انتخاب رهبر و الگوی خود دقت کند و کورکورانه از کسی تبعیت نکند.
4. غرور و خودبرتربینی مانع پذیرش حق: فرعون به دلیل تکبر و خودخواهی، نصیحت خیرخواهانه را نپذیرفت و خود را برتر از دیگران میدانست. این صفت رذیله، انسان را از پذیرش حق و هدایت بازمیدارد و سرانجام او را به نابودی میکشاند.
5. عاقبت ظالمان عبرت است: سرانجام فرعون و یارانش با وجود همه قدرت و سلطنتشان در دریا غرق شدند و عذاب الهی آنان را فرا گرفت. این داستان برای همه ظالمان تاریخ درس عبرتی بزرگ است که هیچ قدرتی در برابر اراده خداوند دوام نمیآورد.