سوره غافر — آیه 34

معانی کلمات:

• «بَیّنات»: دلایل روشن و معجزات آشکار.
• «هَلَک»: در اینجا به معنای مرگ و درگذشت است.
• «مُسرِف»: کسی که از حدود خداوند تجاوز میکند و در گناه افراط مینماید.
• «مُرتاب»: کسی که در توحید و یگانگی خداوند شک و تردید دارد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، سرگذشت عبرتانگیز قوم فرعون و نیاکان آنان را یادآوری میکند و میفرماید: به یقین، پیش از موسی علیهالسلام، یوسفِ صدیق علیهالسلام با دلایل روشن و معجزات آشکار به سوی شما آمد و شما را به توحید و عبادت خدای یگانه دعوت کرد. اما شما در برابر دعوت او، نه تنها ایمان نیاوردید، بلکه پیوسته در شک و تردید نسبت به آنچه برایتان آورده بود، باقی ماندید. این تردید و انکار چنان ادامه یافت که وقتی یوسف علیهالسلام از دنیا رفت، بر شک و کفر خود افزودید و گفتید: «خداوند هرگز پس از او پیامبری نخواهد فرستاد.» این سخن نشاندهندهی نهایت سرکشی و گمراهی شما بود.

خداوند در ادامه میفرماید: همانگونه که این قوم به سبب لجاجت و شک خود گمراه شدند، خداوند نیز هر کس را که از حدود او تجاوز کند و در برابر حقّ سرکشی نماید و در توحید و قدرت خداوند تردید داشته باشد، به حال خود رها کرده و او را از هدایت محروم میسازد. این سنّت الهی است که گمراهی و ضلالت، نتیجهی طبیعی اسراف در گناه و تردید در آیات خداست.

فواید و درسهای آیه:

• پایداری بر حقّ: پیامبران الهی هرگز از دعوت به توحید خسته نشدند، حتی اگر امتشان آنان را تکذیب کنند. ما نیز باید در مسیر حقّ و ایمان، استقامت داشته باشیم و از مخالفت دیگران نهراسیم.
• عاقبت شک و تردید: شک و تردید در آیات الهی، انسان را به انکار حقایق و در نهایت به گمراهی کامل میکشاند. پس باید با یقین و اطمینان، دل را به نور ایمان روشن کنیم.
• هشدار نسبت به غرور و سرکشی: کسانی که به جای پذیرش حقّ، بر لجاجت و سرکشی خود اصرار میورزند، از رحمت و هدایت الهی محروم میشوند. این آیه هشداری است برای همهی ما که در برابر دعوت حقّ، فروتنی و تسلیم داشته باشیم.
• امید به رحمت الهی: با اینکه خداوند گمراهکنندهی مسرفان و مرتابان است، اما درهای توبه و بازگشت به سوی او همواره باز است. اگر کسی از این حال پشیمان شود و به خدا بازگردد، خداوند او را میبخشد و به راه راست هدایت میکند.