سوره غافر — آیه 56

معانی کلمات:

• یُجَادِلُونَ: جدال و ستیزه میکنند، یعنی با لجاجت و عناد، حق را انکار میکنند.
• سُلْطَان: برهان و دلیل روشن و قاطع.
• کِبْر: تکبّر و خودبزرگبینی و سرکشی از پذیرش حق.
• بَالِغِیهِ: رسیدن به آن (یعنی به هدف و مطلوب خود دست یافتن).
• فَاسْتَعِذْ: پناه ببر و طلب محافظت کن.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه از کسانی سخن میگوید که دربارهی آیات و نشانههای الهی به جدال و ستیزه برمیخیزند، اما نه از روی حقیقتجویی، بلکه برای ابطال حق و دفاع از باطل. اینان هیچ دلیل و برهان روشنی از جانب خداوند ندارند که بر اساس آن سخن بگویند؛ بلکه تنها با شبهات واهی و سخنان بیاساس، در برابر حق میایستند.

خداوند سپس از حقیقت درونی این افراد پرده برمیدارد و میفرماید که در سینههایشان چیزی جز تکبّر و خودبزرگبینی نیست؛ تکبّری که ریشه در حسد و کینه دارد و آنان را بر آن داشته تا حق را نپذیرند و در برابر پیامبر و رسالت او بایستند. اما این تکبّر و تلاششان هرگز به نتیجه نخواهد رسید و آنان هرگز به هدف خود که شکست دادن حق و برتری یافتن بر آن است، دست نخواهند یافت؛ زیرا خداوند حامی و نگهبان دین و پیامبر خود است.

سپس خداوند به پیامبرش دستور میدهد که از شر این افراد به خدا پناه ببرد و بر او توکل کند؛ زیرا خداوند شنوای تمام سخنان آنان و بینای تمام اعمالشان است و هیچ چیز از او پنهان نمیماند و بهزودی آنان را به سزای اعمالشان خواهد رساند.

فواید و پیامهای آیه:

• جدال و ستیزه با آیات الهی بدون دلیل و برهان، نشانهی تکبّر و بیماری دل است، نه نشانهی دانش و بصیرت.
• تکبّر و خودبزرگبینی، بزرگترین مانع در برابر پذیرش حق و هدایت است و انسان را از رسیدن به سعادت بازمیدارد.
• مؤمن باید در برابر دشمنان حق، به خدا پناه ببرد و از او یاری بطلبد، نه اینکه با آنان به مجادله و ستیزه بیفایده بپردازد.
• خداوند بر همهی سخنان و اعمال آگاه است و هیچ عمل و گفتاری از او پنهان نمیماند؛ این باوری است که به مؤمن آرامش و اطمینان میبخشد که حق در نهایت پیروز خواهد شد.
• این آیه به ما میآموزد که در برابر مخالفان، با دلیل و برهان سخن بگوییم و از جدال بیحاصل که ریشه در تکبّر دارد، پرهیز کنیم.