Zuxruf surasi — Oyat 22

Kalimalarning ma'nolari:

• Ummat: bu yerda din, yo'l-yo'riq va mazhab ma'nosida.
• O'sor (asar): izlar, yo'llar, qadamlar.
• Muhtadun: hidoyat topganlar, to'g'ri yo'lga kirganlar.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo mushriklarning da'vatga qarshi turish usulini bayon qilmoqda. Ular Payg'ambar alayhissalomning da'vatlariga qarshi hech qanday asosli dalil keltira olmadilar. Aksincha, ular ojizona bahona bilan shunday dedilar: "Biz ota-bobolarimizni shu din va shu yo'l ustida topdik. Ular butlarga sig'inishar edi. Biz ham ularning izlaridan boramiz va shu yo'lda hidoyatda deb hisoblaymiz." Ya'ni ular ota-bobolariga ergashishni o'zlari uchun hidoyat va to'g'ri yo'l deb bildilar. Ular ota-bobolarining yo'li noto'g'ri bo'lishi mumkinligini, ular xato qilgan bo'lishlari ehtimolini o'ylab ham ko'rmadilar. Ular uchun haqiqat mezoniga aylangan narsa — ota-bobolarining odati edi, xolos.

Foydalar:

1. Taqlid (ko'r-ko'rona ergashish) haqiqatni topishga to'sqinlik qiladi. Inson ota-onasi va ajdodlarining yo'lini faqat ular shu yo'lda bo'lgani uchun emas, balki dalil va hujjat bilan tekshirib ko'rishi lozim.
2. Haqiqatni qabul qilishda yosh, mansab, nasab emas, balki dalil va hujjat mezon bo'lishi kerak. Payg'ambarlar keltirgan haqiqat har doim oqilona va hujjatli bo'lgan.
3. Bu oyat musulmonlarga ota-bobolarining dinini saqlash go'zal ish ekanini, lekin bu din haq ekaniga dalil bo'lmasligini o'rgatadi. Musulmonlar ota-bobolarining e'tiqodini emas, balki Qur'on va Sunnatni asos qilib olishlari kerak.
4. Inson o'z aqli va fikrini ishlatib, to'g'ri yo'lni izlashi — Alloh bergan eng buyuk ne'matlardan biridir. Ko'r-ko'rona taqlid esa insonni jaholatda qoldiradi.