سوره زخرف — آیه 36

معانی کلمات:

• یَعْشُ: از ریشه «عَشْو» به معنای کوری چشم و ندیدن راه است؛ یعنی کسی که با چشم باز نمیبیند و از روی عمد و غفلت، از حق رویگردان میشود.
• ذِکْرِ الرَّحْمَنِ: مراد قرآن کریم است که یادآور خدا و هدایتگر بشر است.
• نُقَیِّضْ: آماده میکنیم، مسلط میگردانیم و برای او مهیا میسازیم.
• قَرِین: همنشین و همراهِ جدا نشدنی.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه میفرماید: هر کسی که از یاد و ذکر خداوند رحمان رویگردان شود و با چشم حقیقتبین به آیات قرآن ننگرد، بلکه با دیدهٔ بیاعتنایی و غفلت از آن عبور کند، به سزای این اعراض و بیمهری، شیطانی را بر او مسلط میگردانیم که همواره همنشین و قرین او باشد. این شیطان لحظهای او را رها نمیکند و پیوسته او را به گمراهی میکشاند، از کارهای خیر بازمیدارد و به سوی گناه و حرام سوق میدهد. این کیفرِ طبیعیِ رویگردانی از یاد خداست؛ زیرا کسی که نور هدایت را نادیده بگیرد، در تاریکی گمراهی فرو میرود و شیطان بر قلب و اعمال او چیره میشود. این همنشینی شیطان، نه تنها در دنیا بلکه در آخرت نیز ادامه مییابد و آن شخص در قیامت آرزو میکند که ای کاش میان او و آن شیطان فاصلهای به شرق و غرب بود، اما این جدایی هرگز رخ نمیدهد.

فواید و پیامهای آیه:

• رویگردانی از قرآن و یاد خدا، انسان را به تدریج در دام شیطان گرفتار میکند و او را از درون تهی و به بیراهه میکشاند.
• هر کس با ارادهٔ خود از هدایت الهی فاصله بگیرد، خداوند او را به حال خود رها نمیکند، بلکه به سبب عدل خود، او را به شیطان میسپارد تا نتیجهٔ انتخابش را ببیند.
• این آیه هشداری است برای همهٔ ما تا قدر نعمت قرآن را بدانیم و با تلاوت، تدبر و عمل به آن، خود را از سلطهٔ شیاطین در امان نگه داریم.
• نشان میدهد که همنشینی با شیطان، نتیجهٔ طبیعیِ قطع ارتباط با خداست؛ پس برای رهایی از این بلا، باید به ذکر خدا پناه برد و با ایمان و تقوا، قلعهٔ وجود خود را از نفوذ دشمن حفظ کرد.
• این آیه انگیزهای است برای محبت به قرآن و انس با آن، تا همواره در پناه نور الهی باشیم و از تاریکیهای جهل و گناه دور بمانیم.