سوره دخان — آیه 45

معانی کلمات:

• المهل: به معنای فلز گداخته و ذوبشده، یا تفاله و رسوب روغن (دُردی زیت) است که بسیار داغ و سوزان باشد.
• یغلی: به جوش میآید و میجوشد، مانند جوشیدن آب بر آتش.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حال و روز بدکاران را در دوزخ ترسیم میکند و میفرماید که آنان از درخت زقوم میخورند که غذایی تلخ و ناپسند است. این میوهی زقوم، در شکمهای آنان مانند فلز گداخته یا تفالهی روغنِ داغ است که از شدت حرارت، در درون شکمهایشان به جوشش درمیآید؛ همانگونه که آب بر آتش به جوش میآید. این تشبیه، شدت عذاب و گرمای سوزان این غذا را برای انسان مجسم میسازد تا عظمت گرفتاری گناهکاران روشن شود. این میوه نه تنها سیرشان نمیکند، بلکه شکنجهای مضاعف برای آنان است، چرا که درونشان را به آتش میکشد و آرامش را از آنان سلب میکند.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه، هشداری جدی به انسان است که عواقب گناه و کفر، تنها به دنیا محدود نمیشود، بلکه در سرای دیگر نیز دامنگیر انسان خواهد بود؛ پس عاقلانه آن است که انسان پیش از آنکه دیر شود، به فکر نجات خویش باشد.
• قرآن کریم با تصویرسازیهای زنده و ملموس، حقایق آخرت را برای ما مجسم میکند تا با تمام وجود، عظمت و سختی آن روز را درک کنیم و این خود، نشانهی رحمت الهی است که پیش از وقوع، ما را از آن آگاه ساخته است.
• این آیه، انسان را به شکرگزاری از نعمتهای دنیوی دعوت میکند؛ نعمتهایی مانند غذاهای پاک و گوارا که خداوند در این جهان برای مؤمنان فراهم کرده است و او را به یاد میآورد که باید از این نعمتها در مسیر طاعت و بندگی استفاده کند، نه در راه نافرمانی.
• یادآوری عذاب دوزخ، دلهای مؤمنان را نرم و اشکشان را جاری میسازد و آنان را به توبه و بازگشت به سوی پروردگار ترغیب میکند تا از این سرنوشت شوم در امان بمانند.