سوره مائده — آیه 101

معانی کلمات:

• تُبدَ: آشکار و ظاهر شود.
• تَسُؤکم: شما را ناراحت و اندوهگین کند.
• حینَ یُنزَّلُ القرآن: هنگام نزول وحی و در زمان پیامبر صلی الله علیه وسلم.
• عَفَا اللهُ عَنها: خداوند از آن (سؤالهای بیجا) درگذشت و مؤاخذه نکرد.
• حَلِیم: بردبار و شکیبا، کسی که در مجازات بندگان شتاب نمیکند.

تفسیر آیه:

ای کسانی که به خدا و رسولش ایمان آوردهاید و به شریعت او عمل میکنید! از چیزهایی نپرسید که اگر برای شما آشکار شود، اندوهگین و ناراحتتان میکند؛ مانند سؤال از اموری که هنوز واقع نشده یا تکلیفهایی که اگر بر شما واجب شود، مشقت و سختی به بار میآورد. و اگر در زمان نزول قرآن و حیات پیامبر صلی الله علیه وسلم از اینگونه مسائل بپرسید، برای شما بیان میشود و چهبسا به انجام آن مکلف شوید و تواناییاش را نداشته باشید. خداوند از سؤالهای بیجای شما درگذشت و آنها را نادیده گرفت و شما را مؤاخذه نکرد. پس از پرسیدن چیزهایی که خداوند درباره آنها سکوت کرده و حکمی برایشان مقرر نداشته، خودداری کنید؛ زیرا سؤال کردن از آنها ممکن است سبب نزول حکم و تکلیفی سخت شود. خداوند آمرزنده گناهان بندگان توبهکار است و بردبار است و در عقوبت آنان شتاب نمیکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. آرامش و آسانگیری در دین: این آیه نشان میدهد که اسلام دینِ سهولت و آسانگیری است و خداوند دوست ندارد بندگانش با سؤالهای بیجا، بر خود سخت بگیرند. بنابراین مؤمن باید از تکلف و سختگیریهای بیجا پرهیز کند و به آنچه خداوند بیان کرده اکتفا نماید.
2. ادب در برابر خدا و رسول: مؤمن باید در پرسشهای خود از پیامبر صلی الله علیه وسلم و آموزههای دینی، ادب را رعایت کند و تنها درباره آنچه برای هدایت و عمل لازم است بپرسد، نه چیزهایی که فایدهای ندارد و ممکن است موجب مشقت شود.
3. رحمت و بخشش الهی: خداوند با اینکه میتوانست سؤالهای بیجای مؤمنان را مؤاخذه کند، از آنها درگذشت و این نشانه رحمت گسترده و حلم و بردباری اوست. این صفات الهی، امید را در دل بندگان زنده میکند و آنان را به توبه و بازگشت به سوی خدا ترغیب مینماید.
4. ترغیب به عمل به دانستهها: این آیه مؤمنان را تشویق میکند که به جای پرسشهای بیهوده، بر آنچه از قرآن و سنت میدانند عمل کنند و از دانستن چیزهایی که به آن نیاز ندارند، چشم بپوشند تا زندگی دنیوی و اخروی آنان با آرامش و آسایش همراه باشد.