مائدہ سۈرىسى — ئايەت 17

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• كەفەرە (كَفَرَ): ئىنكار قىلدى، كاپىر بولدى.
• مەسىھ (الْمَسِيحُ): ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ لەقىبى بولۇپ، «مەسىھ» مەنىسى مېھرىبان، بەرىكەتلىك دېگەنلىكتۇر.
• يەملىك (يَمْلِكُ): ئىگە بولۇش، توسۇش، مەنئى قىلىش مەنىسىدە.
• يۇھلىك (يُهْلِكَ): ھالاك قىلماق، يوقاتماق.
• مۇلك (مُلْكُ): پادىشاھلىق، ئىگىلىك، ھۆكۈمرانلىق.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ناسارالارنىڭ بىر تۈركۈمىنىڭ ئىنكارىنى ئېلان قىلىدۇ. ئۇلار «ئاللاھ دەل مەريەم ئوغلى مەسىھ ئىسادىر» دەپ ئېيتقان ئىدى. بۇ سۆز ئاللاھنى مەخلۇق بىلەن باراۋەر قىلىش، يەنى ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش بولغاچقا، ئۇلار كاپىر بولغان. ئاللاھ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ: «ئەگەر ئاللاھ مەسىھ ئىبنى مەريەمنى، ئۇنىڭ ئانىسىنى ۋە يەر يۈزىدىكى ھەممە كىشىنى ھالاك قىلىشنى ئىرادە قىلسا، ئۇلارنى ئاللاھتىن قوغداپ قالالايدىغان كىم بار؟» دەپ سورايدۇ. بۇ سوئال ئۇلارنىڭ دەۋاسىنىڭ بىمەنىلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. چۈنكى ئەگەر ئىسا ئەلەيھىسسالام ھەقىقەتەن ئىلاھ بولسا ئىدى، ئۆزىنى ۋە ئانىسىنى ئۆلۈمدىن قوغداپ قالاتتى. ھالبۇكى ئۇنىڭ ئانىسى مەريەم ۋاپات تاپقان، ئىسا ئەلەيھىسسالاممۇ ئۆلۈمگە بوي سۇنغان. دېمەك، ئۇلار ئاللاھنىڭ بەندىلىرى بولۇپ، ئۆزلىرىگە كەلگەن ھالاكەتنى توسۇپ قالالمايدۇ. بۇ ئۇلارنىڭ ئىنسان ئىكەنلىكىنىڭ ئېنىق دەلىلىدۇر.

ئاندىن ئاللاھ تائالا ئۆزىنىڭ ئاسمانلار، زېمىن ۋە ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ھەممە نەرسىنىڭ ھەقىقىي ئىگىسى ئىكەنلىكىنى، خالىغىنىنى يارىتىدىغانلىقىنى ۋە ھەر نەرسىگە قادىر ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. ئاللاھ خالىغانچە يارىتىدۇ: ئاتىسىز ئانىلىق ئىسا ئەلەيھىسسالامنى، ئانىسىز ئاتىلىق ھەۋۋانى، ھەتتا ئاتا-ئانىسىز ئادەم ئەلەيھىسسالامنى يارىتىشقا قادىردۇر. بۇ ئايەت ئاللاھنىڭ يېگانە ئىلاھ ئىكەنلىكىنى، ھېچقانداق شېرىكى يوقلۇقىنى ئىسپاتلايدۇ. ئىسا ئەلەيھىسسالاممۇ ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە پەيغەمبىرى بولۇپ، ئۇنى ئىلاھ دەپ قاراش ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش بولىدۇ.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• ئاللاھ تائالا يېگانە ئىلاھتۇر، ئۇنىڭ ھېچقانداق شېرىكى يوق. ئاسمانلار، زېمىن ۋە ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ھەممە نەرسە ئۇنىڭ مۇلكىدۇر.
• پەيغەمبەرلەر ۋە ئەۋلىيالارنى ئۇلارنىڭ ھەقىقىي ئورنىدىن ئاشۇرۇپ ئۇلۇغلاش ئىنساننى شېرىككە ۋە كۇفرىغا ئېلىپ بارىدۇ. ئىسا ئەلەيھىسسالام ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە رەسۇلى بولۇپ، ئۇنى ئىلاھ دەپ قاراش توغرا ئەمەس.
• ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىردۇر، خالىغىنىنى يارىتىدۇ. ئۇنىڭ قۇدرىتىنى ھېچكىم توسۇپ قالالمايدۇ.
• ئىنسان ئۆزىنىڭ ئاجىزلىقىنى، ئۆلۈم ۋە ھالاكەتتىن قاچالمايدىغانلىقىنى تونۇشى كېرەك. بۇ ئۇنىڭ ئاللاھقا بولغان ئېھتىياجىنى ھېس قىلدۇرىدۇ.
• ئىسلام دىنى ئىنساننى توغرا ئېتىقادقا، يەنى بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشقا چاقىرىدۇ. بۇ ئىنساننىڭ ھەقىقىي بەخت-سائادىتىنىڭ ئاساسىدۇر.
• قۇرئان كەرىم ئىنسانلارنى ئەقىلگە چاقىرىپ، توغرا يولنى كۆرسىتىدۇ. ئۇنىڭ ھەر بىر ئايىتى ئىنسان ئۈچۈن ھىدايەت ۋە نۇردۇر.