سوره مائده — آیه 17

معانی کلمات:

• لَقَدْ کَفَرَ: به یقین کافر شدند.
• یَمْلِکُ: اختیار و قدرتی دارد، میتواند جلوگیری کند.
• شَیْئًا: اندکی، چیزی (در اینجا به معنای هیچ قدرتی در برابر خدا).
• یُهْلِکَ: نابود کند، هلاک گرداند.
• مُلْکُ: فرمانروایی و مالکیت مطلق.
• قَدِیرٌ: توانا بر هر کاری.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، ادعای گروهی از مسیحیان را که میگفتند: «خدا همان مسیح پسر مریم است» به شدت رد میکند و آن را کفر آشکار میخواند. سپس به پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) دستور میدهد که به این افراد بگوید: اگر مسیح واقعاً خدا بود، چه کسی میتوانست جلوی اراده خدا را بگیرد اگر بخواهد عیسی پسر مریم و مادرش و تمام اهل زمین را هلاک کند؟! روشن است که هیچ کس حتی خود مسیح نیز نمیتوانست از نابودی خود یا مادرش جلوگیری کند؛ چرا که مادرش مریم (علیهاالسلام) از دنیا رفت و عیسی نتوانست مرگ را از او دفع کند. این خود بزرگترین دلیل بر بشری بودن اوست.

سپس خداوند به بیان مالکیت مطلق خود بر تمام هستی میپردازد و میفرماید: فرمانروایی آسمانها و زمین و هر آنچه میان آنهاست، تنها از آنِ خداست. او هر چه را بخواهد میآفریند؛ گاهی موجودی را بدون پدر میآفریند مانند عیسی (علیهالسلام)، گاهی بدون مادر مانند آدم (علیهالسلام)، و گاهی بدون پدر و مادر مانند حوا. او بر هر چیزی تواناست و هیچ چیز برای او دشوار نیست.

بنابراین، حقیقت توحید اقتضا میکند که خداوند یگانه در ذات، صفات و افعال باشد و هیچ کس در ربوبیت و الوهیت با او شریک نباشد. مسیح و مادرش هر دو بندگان برگزیده خدا بودند و هیچ الوهیتی نداشتند؛ بلکه معجزات و کارهای خارقالعادهای که به دست عیسی (علیهالسلام) انجام میشد، همه به اذن و قدرت خداوند بود، نه به خاطر اینکه او خدا یا پسر خدا باشد.

فواید و پیامهای آیه:

1. خطر غلوّ در دین: یکی از بزرگترین انحرافات بشری، غلوّ در حق پیامبران و صالحان است. مسیحیان با غلوّ در حق عیسی (علیهالسلام) او را خدا یا پسر خدا خواندند و از جاده توحید منحرف شدند. این هشدار برای همه امتهاست که محبت به اولیای الهی نباید به شرک و غلوّ تبدیل شود.
2. بطلان ادعای الوهیت با دلیل عقلی: خداوند با یک استدلال ساده و قانعکننده، بطلان ادعای مسیحیان را اثبات میکند؛ اگر عیسی خدا بود، باید قدرتی بر دفع مرگ از خود و مادرش میداشت، در حالی که نتوانست. این نشان میدهد که او بندهای مخلوق و محتاج به خداست.
3. توحید در مالکیت و خالقیت: همه هستی متعلق به خداست و او هر طور که بخواهد میآفریند. هیچ کس در آفرینش و تدبیر جهان شریک خدا نیست. این حقیقت، انسان را از وابستگی به غیر خدا بازمیدارد و او را به توکل بر خدای توانا سوق میدهد.
4. قدرت مطلق خداوند: عبارت «وَاللَّهُ عَلَىٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ» به ما میآموزد که هیچ چیز برای خدا غیرممکن نیست. او میتواند از مادری بدون پدر فرزندی بیافریند، مردگان را زنده کند، و هر کاری را که بخواهد انجام دهد. این ایمان به قدرت بیپایان خدا، دل انسان را از ترس موجودات دیگر خالی میکند و او را به امیدواری به رحمت الهی میرساند.
5. محبت درست به اولیای الهی: ما مسلمانان عیسی (علیهالسلام) را پیامبر بزرگ خدا و بندهای برگزیده میدانیم و به او احترام میگذاریم، اما هرگز او را خدا نمیدانیم. این اعتدال در محبت، راه سعادت است و ما را از افراط و تفریط که مایه هلاکت است، نجات میدهد.