سوره رحمن — آیه 23

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید، انکار میکنید (خطاب به دو گروه جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه با لحنی پرسشی و توبیخی، خطاب به هر دو گروه جن و انس میفرماید: «پس کدامیک از نعمتهای پروردگارتان را انکار میکنید؟» این جمله در حقیقت یک اتمام حجت و بیدارباش است؛ زیرا نعمتهای الهی آنقدر آشکار و گسترده است که هیچ عاقلی نمیتواند آنها را نادیده بگیرد یا منکر شود. این آیه در سوره مبارکه «الرحمن» پس از ذکر نعمتهای گوناگون دنیوی و اخروی، مانند آفرینش آسمانها و زمین، باران و گیاهان، میوهها و نعمتهای بهشتی، تکرار میشود تا بشر را به شکرگزاری وادارد و او را از کفران نعمت برحذر دارد. خطاب به «جن و انس» از آن روست که هر دو گروه مکلف به شکر نعمتهای الهی هستند و هیچیک عذری در برابر انکار ندارند. این آیه نشان میدهد که نعمتهای خداوند نهتنها برای انسانها، بلکه برای تمام موجودات ذیشعور و مکلف، قابل مشاهده و درک است و انکار آنها نشانه ناسپاسی و جهالت است.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای الهی بیشمار و غیرقابل شمارش است و انسان باید همواره در اندیشه آنها باشد تا شکرگزار شود.
• تکرار این آیه در سوره الرحمن، هشداری است برای غفلتزدایی از دلهای بشر؛ چرا که یادآوری نعمتها، محبت خدا را در دل افزایش میدهد و انسان را به اطاعت و بندگی نزدیکتر میکند.
• این آیه به ما میآموزد که در برابر هر نعمتی، حتی کوچکترین آنها، باید شاکر باشیم و از انکار یا کفران آنها بپرهیزیم، زیرا ناسپاسی، انسان را از رحمت الهی دور میکند.
• خطاب به جن و انس نشان میدهد که اسلام دینی جهانی و جاودانه است و پیام قرآن برای همه نسلها و موجودات مکلف تا قیامت باقی است و هیچکس از شمول این دعوت خارج نیست.