سوره رحمن — آیه 63

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید، انکار میکنید (مخاطب به دو نفر: جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر دو بهشتِ ویژه برای مقرّبان و نیکوکاران، در این آیه خطاب به هر دو گروه جن و انس میفرماید: پس ای جن و انس، کدامیک از نعمتهای فراوان پروردگارتان را انکار میکنید و آنها را دروغ میشمارید؟ این استفهام، استفهامِ تقریری و توبیخی است؛ یعنی هیچکدام از نعمتهای الهی را نمیتوانید انکار کنید، چرا که نعمتهای او در دنیا و آخرت چنان گسترده و آشکار است که هیچ عاقلی نمیتواند آنها را تکذیب کند. این آیه در حقیقت، پرسشی است که دلهای مؤمنان را به شکرگزاری وامیدارد و زبان منکران را با حجت میبندد؛ زیرا نعمتهای خداوند از آفرینش آسمانها و زمین، باران و گیاهان، و در نهایت بهشتهای جاودان، همگی نشانههای روشنِ رحمت و قدرت اوست.

فواید و پیامهای آیه:

1. توجه به نعمتهای الهی: این آیه انسان را به شمارش نعمتهای بیپایان خداوند دعوت میکند تا با دیدن این همه الطاف، محبت او در دل افزایش یابد و بنده در برابر چنین خدای بخشندهای خاشع و شاکر شود.
2. مسئولیت در برابر نعمت: پرسش توبیخیِ خداوند، هشدار میدهد که نعمتها امانتاند و انسان باید در برابر آنها پاسخگو باشد؛ پس سزاوار است از نعمتها در راه رضای پروردگار استفاده کند.
3. وحدت جن و انس در تکلیف: خطاب به هر دو گروه، نشان میدهد که همه مخلوقات در برابر خداوند یکساناند و هیچکس از دایره شکرگزاری و بندگی خارج نیست.
4. شوق به بهشت: یادآوری نعمتهای بهشتی، دلهای مؤمنان را به تلاش برای کسب رضایت الهی ترغیب میکند و امید را در آنان زنده میسازد که رحمت خداوند از همه گناهان فراتر است.