سوره حشر — آیه 18

معانی کلمات:

• اتَّقُوا الله: از خدا بترسید و تقوا پیشه کنید؛ یعنی با انجام فرمانهای او و دوری از نواهیاش، خود را از عذاب الهی حفظ کنید.
• وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ: باید هر انسانی با دقت بنگرد و بررسی کند.
• مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ: آنچه را برای فردا (روز قیامت) از پیش فرستاده است؛ یعنی اعمال خیر و شری که در دنیا انجام داده.
• خَبِیرٌ: آگاه و دانای کامل به همه چیز، به گونهای که هیچ چیزی بر او پوشیده نیست.

تفسیر آیه:

ای کسانی که به خدا و رسولش ایمان آوردهاید و به شریعت او عمل میکنید! از خدا پروا کنید و با انجام آنچه فرمان داده و ترک آنچه نهی کرده، خود را از خشم و عذاب او در امان دارید. هر انسانی باید با تأمل و اندیشه بنگرد که برای روز قیامت — که همان «فردا»ی حقیقی و جاودان است — چه توشهای فرستاده است. آیا اعمال صالحی مانند نماز، روزه، صدقه، نیکی به والدین و دیگر کارهای خیر برای خود پیش فرستاده، یا با گناهان و غفلتها، آیندهی خود را تباه ساخته است؟ سپس بار دیگر تأکید میکند: از خدا بترسید و تقوا پیشه کنید؛ چرا که این تکرار برای اهمیت و تأکید بر این امر است. به راستی که خداوند به تمام اعمال شما — چه پنهان و چه آشکار — آگاه است و هیچ چیز از علم او پوشیده نمیماند و او شما را بر اساس آنچه انجام دادهاید، پاداش یا کیفر خواهد داد.

فواید و درسهای آیه:

• تقوا و پروا از خدا، اساس سعادت دنیا و آخرت است و انسان را از لغزشها و گناهان بازمیدارد.
• محاسبهی نفس و بازنگری در اعمال پیش از مرگ، از مهمترین عادتهای مؤمن است؛ چرا که انسان را به اصلاح خطاها و افزایش کارهای نیک ترغیب میکند.
• یاد روز قیامت و «فردای» آخرت، انگیزهای قوی برای عمل صالح و دوری از گناه در زندگی روزمره است.
• علم و آگاهی کامل خداوند به اعمال ما، هم مایهی امید است برای نیکوکاران که پاداششان ضایع نمیشود، و هم هشداری جدی برای گناهکاران که از کیفر الهی گریزی ندارند.
• تکرار فرمان تقوا در آیه، نشاندهندهی اهمیت فوقالعادهی این خصلت در تربیت اخلاقی و معنوی مؤمن است و به ما میآموزد که همواره باید در حال مراقبت از خود باشیم.