سوره انعام — آیه 80

معانی کلمات:

• «حاجّه»: با او مجادله و ستیزه کرد.
• «هدان»: مرا هدایت کرده است (به توحید و حق).
• «إلا أن یشاء ربّی شیئاً»: مگر آنکه پروردگارم چیزی را بخواهد (یعنی هیچ ضرری از سوی معبودان شما به من نمی رسد، مگر به مشیت و اراده خداوند).
• «وسع ربی کل شیء علماً»: علم پروردگار من به همه چیز احاطه دارد.

تفسیر آیه:

هنگامی که حضرت ابراهیم علیه السلام با بت‌پرستان قوم خود به بحث و استدلال پرداخت و بطلان بت‌پرستی را آشکار ساخت، قوم او به مجادله با وی برخاستند و او را از خشم و آسیب معبودانشان ترساندند. ابراهیم در پاسخ آنان با کمال صلابت و اطمینان فرمود: «آیا درباره خدا با من مجادله می‌کنید؟! در حالی که او مرا به راه راست هدایت کرده است و من به یقین، راه حق را یافته‌ام. من هرگز از معبودانی که شما شریک خدا قرار داده‌اید نمی‌ترسم، زیرا آنها هیچ سود و زیانی برای من ندارند و هیچ قدرتی بر دفع ضرر یا جلب نفع ندارند. تنها چیزی که می‌تواند به من برسد، مشیت و اراده پروردگار من است؛ اگر او چیزی را بخواهد، همان می‌شود و هیچ کس نمی‌تواند جلو آن را بگیرد. علم پروردگار من به همه چیز احاطه کامل دارد و هیچ چیز در زمین و آسمان از او پنهان نیست. آیا شما اندیشه نمی‌کنید و پند نمی‌گیرید تا بفهمید که تنها او شایسته عبادت است و بت‌ها هیچ ارزشی ندارند؟»

فواید و پیام‌های آیه:

1. توکل بر خدا و شجاعت در برابر تهدیدها: مؤمن واقعی هرگز از تهدید مشرکان و قدرت‌های باطل نمی‌هراسد، زیرا می‌داند که تنها خداوند است که سود و زیان را در دست دارد.
2. علم بی‌پایان الهی: آگاهی از اینکه علم خداوند به همه چیز احاطه دارد، انسان را در مسیر حق ثابت‌قدم می‌کند و او را از هرگونه انحراف و شرک بازمی‌دارد.
3. دعوت به تفکر و اندیشه: قرآن همواره انسان‌ها را به تعقل و تدبر دعوت می‌کند تا با بصیرت، حق را از باطل تشخیص دهند و از کوری دل و تقلید کورکورانه بپرهیزند.
4. ثبات در برابر مجادله‌های باطل: این آیه به ما می‌آموزد که در برابر شبهه‌افکنی‌ها و مجادله‌های نابجا، با استدلال محکم و آرامش قلبی پاسخ دهیم و هرگز از راه حق عقب‌نشینی نکنیم.