Qalam surasi — Oyat 31

Kalimalarning ma'nolari:

• Vayl: halokat, falokat, shiddatli azob-uqubat. Nido shaklida aytilib, o'zlariga qarab "ey halokatimiz" degan ma'noni bildiradi.
• Tog'ayn: haddan oshuvchilar, chegaradan chiqib ketuvchilar, zulm qiluvchilar.

Tafsir:

Bog' egalari o'z bog'lari yonib kulga aylanganini ko'rgach, avvaliga uni tan olmay, "Biz adashib boshqa yo'lga tushib qoldik" deyishdi. Keyin bu ularning o'z bog'lari ekanini anglab yetishgach, "Yo'q, biz bog'imizdan mahrum bo'ldik" deya yig'lab yuborishdi. Ularning orasidagi eng aqllisi: "Men sizlarga: nega 'Inshoalloh' demaysizlar, deb aytmaganmidim?" dedi. Shunda ular o'z xatolarini tan olib, tavba qildilar va: "Bizning Rabbimiz bizga qilgan ishida zulm qilmadi, balki biz o'zimiz o'zimizga zulm qildik", deyishdi. So'ngra bir-birlarini ayblay boshladilar: biri boshqasiga "Sen ham meni ogohlantirgan eding, lekin men quloq solmadim", desa, boshqasi "Sen ham istisno qilishni unutding" der edi. Nihoyat, ular o'zlarining gunohlarini chuqur anglab, nola qilib: "Ey halokatimiz! Biz haqiqatan ham haddan oshuvchilardan bo'ldik. Biz kambag'allarga haqlarini bermaslikda, Allohning amriga xilof ish qilishda chegaradan chiqib ketdik", deyishdi. Ular bu iqror va tavbalari orqali Allohdan o'zlariga bog'laridan ham yaxshiroq narsa berishini umid qildilar va "Biz endi Rabbimizga yuzlanamiz, Undan afv va rahm umid qilamiz", deyishdi.

Foydalar:

Ushbu qissadan olinadigan saboqlar juda ko'p. Birinchidan, inson har qanday ishni qilishda "Inshoalloh" deb Allohga tayanmog'i lozim, chunki inson o'z kuchi va irodasi bilan hech narsaga erisha olmaydi. Ikkinchidan, boylik va ne'matlar Allohning in'omi bo'lib, ularda kambag'al va muhtojlarning haqi bor; ularni bermaslik katta gunohdir. Uchinchidan, gunoh qilgach, tavba qilish va xatoni tan olish insonni Allohning rahmatiga yetaklaydi. To'rtinchidan, bu qissa mo'minlarga ogohlantirishdir: kim Allohning ne'matlariga shukr qilmasa va boshqalarga yordam bermasa, uning boyligi barakatsiz bo'lib, halokatga uchraydi. Beshinchidan, dunyodagi har qanday jazo oxirat azobiga nisbatan yengildir, shuning uchun aqlli inson gunohlardan saqlanishi va Allohning rizoligini talab qilishi lozim.