Ma'orij surasi — Oyat 1

Kalimalarning ma'nolari:

• سَأَلَ سَائِلٌ: Bu yerda "so'roq qildi" yoki "da'vat qildi" degan ma'noni anglatadi. Ba'zi ulamolar buni "so'radi" deb, ba'zilari esa "chaqirdi, da'vat qildi" deb talqin qilganlar.
• بِعَذَابٍ وَاقِعٍ: "Tushadigan, ro'y beradigan azob" deganidir. "Voqi'" so'zi albatta sodir bo'ladigan, hech qanday shubhasiz keladigan narsani bildiradi.

Tafsir:

Ushbu oliy martabali oyatda Alloh taolo mushriklardan bir kishi haqida xabar bermoqda. U o'ziga va qavmiga azob tushishini so'radi yoki da'vat qildi. Bu — Qur'onda va'da qilingan azobning haqiqat ekanligini masxara qilgan holda, "Agar bu azob haqiqat bo'lsa, bizga tushsin" deb so'ragan edi. Bu so'rov kinoya va istehzo bilan qilingan bo'lib, ular Payg'ambar alayhissalomning da'vatini yolg'on deb hisoblaganliklaridan kelib chiqqan edi.

Alloh taolo bu azobning "voqi'" ekanligini, ya'ni albatta tushishini va hech qanday to'siq yo'qligini ta'kidlamoqda. Bu azob Qiyomat kunida ularga yetib keladi. Ushbu azobni hech kim qaytara olmaydi, chunki u Alloh tomonidan keladi. Bu azobning vaqti kelganda, u albatta ro'y beradi. Mushriklarning masxara qilib so'rashlari ularga hech qanday foyda bermaydi, aksincha, bu ularning gunohlarini yanada oshiradi.

Foydalar va saboqlar:

1. Allohning va'dasi haqdir — U nima va'da qilgan bo'lsa, albatta amalga oshiradi. Azob ham, savob ham va'da qilinganidek bo'ladi.
2. Masxara qilish va istehzo — kufrning belgilaridan bo'lib, insonni halokatga yetaklaydi. Mushriklar azobni masxara qilib so'radilar, ammo bu ularga azobni tezlashtirishdan boshqa narsa keltirmadi.
3. Inson o'z so'zlari va amallariga e'tibor berishi kerak. Yomon niyat bilan qilingan har qanday so'rov yoki da'vat insonning o'ziga ziyon keltiradi.
4. Islomda odamni yaxshilikka chaqirish, yaxshi so'z va yaxshi amal ulug'lanadi. Alloh taolo bandalarini gunohdan qaytarib, to'g'ri yo'lga boshlashni xohlaydi.
5. Qiyomat kuni haqdir va u albatta keladi. Har bir inson o'sha kunga tayyorgarlik ko'rishi, gunohlardan tazarru qilib, tavba qilishi lozim.