سوره قیامه — آیه 29

معانی کلمات:

• «الْتَفَّتْ»: به هم پیچید و در هم گره خورد.
• «السَّاقُ بِالسَّاقِ»: ساقِ پا با ساقِ دیگر (یا سختی و شدت با سختی و شدت دیگر).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، صحنهای هولناک از لحظات پایانی زندگی انسان را ترسیم میکند؛ هنگامی که جان به گلوگاه میرسد و انسان در آستانهی مرگ قرار میگیرد. در آن لحظات سخت و طاقتفرسا، ساقهای پا از شدت ترس و ناتوانی به هم میپیچد و در هم گره میخورد. این تعبیر، بیانگر اوج درماندگی و بیچارگی انسان در برابر مرگ است؛ جایی که هیچ قدرتی برای فرار یا مقاومت ندارد.

برخی مفسران این عبارت را کنایه از به هم پیوستن سختیهای پایان دنیا و آغاز آخرت دانستهاند؛ بدین معنا که سختی جانکندن با سختیهای اولین منازل قیامت همراه میشود و انسان در میان دو سختی و شدت گرفتار میآید. همچنین گفته شده است که این تعبیر اشاره به پیچیده شدن ساقهای انسان در کفن دارد، چنانکه پس از مرگ، پاها را به هم میبندند و میپیچند.

در هر صورت، این آیه تصویری زنده و تأثیرگذار از ناتوانی مطلق انسان در برابر ارادهی الهی و هول و هراس لحظهی مرگ ارائه میدهد و هشداری است برای آنان که در غفلت به سر میبرند.

فواید و پیامهای آیه:

• یاد مرگ و آمادگی برای آن: این آیه ما را به یاد لحظات پایانی زندگی میاندازد و هشدار میدهد که مرگ حقیقتی قطعی و گریزناپذیر است؛ پس باید با توشهی تقوا و عمل صالح به استقبال آن برویم.
• تواضع و فروتنی در برابر خداوند: در آن لحظهی حساس، تمام قدرتها و امکانات دنیوی از انسان سلب میشود و او در برابر خداوند متعال کاملاً تسلیم و خاضع میگردد؛ پس بهتر است پیش از فرا رسیدن آن لحظه، با تواضع و بندگی به درگاه الهی روی آوریم.
• اهمیت توبه و بازگشت به سوی خدا: این آیه نشان میدهد که انسان در برابر مرگ هیچ اختیاری ندارد و تنها راه نجات از سختیهای آن، ایمان و عمل صالح و رحمت الهی است. پس فرصت باقی است تا با توبه و اصلاح اعمال، خود را برای آن روز مهیا کنیم.
• آگاهی از حقیقت دنیا: این صحنهی هولناک، ما را از دلبستگی به دنیا و مظاهر فریبندهی آن بازمیدارد و یادآور میشود که دنیا سرای گذر است و آخرت، سرای حقیقی و جاودان.