Naba surasi — Oyat 38

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا ۖ لَّا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَٰنُ وَقَالَ صَوَابًا

Kalimalarning maʼnolari:

• Ar-Ruh: Jabroil (alayhissalom).
• Saffan: Saf tortgan holda, bir qator boʻlib.
• Sawaban: Toʻgʻri, haq soʻz.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo Qiyomat kunidagi ulugʻvor va dahshatli manzaralardan birini bayon qilmoqda. Oʻsha kuni Jabroil (alayhissalom) va barcha farishtalar saf tortib, bir qator boʻlib turishadi. Ular biror kishi haqida shafoat qilish yoki gapirishga jurʼat eta olmaydilar. Faqatgina Allohning oʻzi izn bergan kishigina gapirishi mumkin. Ammo bu izn ham har kimga emas, balki faqat haq soʻzni aytadigan, yaʼni tavhid kalimasini (La ilaha illalloh) aytib, imon bilan yashagan va shafoatga loyiq boʻlgan kishilargagina beriladi. Ular ham faqat toʻgʻri, haq va sadoqatli soʻzni aytadilar. Bu kunda hech kimning shafoati, aytgan gapi foyda bermaydi, faqat Allohning izni va rahmati bilan boʻlgan ishgina amalga oshadi.

Oyatdan olinadigan saboqlar:

• Qiyomat kunining ulugʻvorligi va dahshatini tasavvur qilish orqali inson oʻz hayotini toʻgʻrilashga intilishi kerak.
• Alloh taoloning huzurida farishtalar kabi buyuk zotlar ham kamtarin boʻlib, Uning iznisiz gapira olmasalar, biz insonlar yanada kamtar va itoatkor boʻlishimiz lozim.
• Shafoat faqat Allohning izni bilan boʻladi, shuning uchun biz Allohdan oʻzimiz uchun rahmat va magʻfirat soʻrashimiz, Uning roziligini topishga harakat qilishimiz kerak.
• Haq soʻzni aytish va tavhid eʼtiqodida sobit qolish — najotning kalitidir. Bu dunyoda toʻgʻri soʻz va toʻgʻri amal qilgan kishi Qiyomat kunida ham yaxshi holatda boʻladi.
• Ushbu oyat musulmonlarga umid bagʻishlaydi: kimki imon bilan yashab, haq soʻzni aytsa, Allohning izni bilan shafoatga muyassar boʻlishi mumkin. Bu esa Islom dinining rahmat va muruvvat din ekanligini koʻrsatadi.